Nüfus ve aile

En sık istenen ve en sık yanlış alınan belge. Sade biçim ucuz ve hızlı alınır ama çoğu resmî işlem için yetersizdir.

Ne yazar, ne yazmaz

Yazar: ad, doğum tarihi, güncel adres, kayıt tarihi.
Yazmaz: medeni durum, vatandaşlık, önceki adresler, hane bilgisi.

Yeterli olduğu yerler

Okul kaydı, spor kulübü, bazı banka işlemleri, kütüphane — yani yalnız “burada oturuyor” bilgisinin yettiği yerler.

Yetmediği yerler

Nüfus dairesi işlemleri, evlilik dosyası, vatandaşlık başvurusu ve Türkiye’deki mahkeme dosyaları. Bunlarda genişletilmiş biçim istenir.

Belgeyi almadan önce hangi biçimin istendiğini sorun. İki belge de aynı isimle anılabiliyor ve yanlış olanı almak bir posta turu kaybettiriyor.

İkamet belgesi ile oturum belgesi karışıklığı

“Aufenthaltsbescheinigung” Almanya’da iki farklı belge için kullanılır: nüfus dairesinin verdiği kayıt belgesi (BMG § 18, ikamet süresi ve adres; bazı belediyeler bu adı kullanır) ve yabancılar dairesinin verdiği oturum durumu belgesi (oturum izninin türü ve süresi, kimlik kartı üretimi beklenirken ya da geçici belge olarak); iki belge farklı makamdan gelir ve farklı şeyi kanıtlar. Makam “Aufenthaltsbescheinigung” istediğinde hangisini kastettiği sorulur: emeklilik sigortası ve Türk konsolosluğu kayıt belgesini, işveren ve üniversite oturum belgesini ister. Kayıt belgesi, kayıt tarihinden itibaren kesintisiz ikameti gösterir ve vatandaşlık (beş yıl), yerleşme izni (beş yıl ya da Mavi Kart’ta yirmi bir ay), dövizle askerlik (üç yıl yurt dışı) ve emeklilik (Almanya’da ikamet süreleri) hesaplarında kullanılır; kayıt silinip yeniden yapılmışsa boşluk görünür ve boşluk için başka kanıt (kira sözleşmesi, bordro) gerekir. Belge, kimlik kartıyla birlikte geçerlidir ve tek başına kimlik yerine geçmez. Çevrimiçi başvuru, kimlik kartının çevrimiçi işleviyle çoğu belediyede mümkündür ve belge posta ile ya da PDF (elektronik mühürlü) gelir.

Dövizle askerlik ve Türk işlemlerinde

Dövizle askerlik başvurusunda Türk konsolosluğu, yurt dışında en az üç yıl (bin doksan beş gün) fiilen bulunmayı ve yabancı ülkede çalışma ya da oturum iznini arar; Alman kayıt belgesi (adres geçmişiyle genişletilmiş biçim) ikamet süresini, oturum izni ve bordro ise çalışmayı kanıtlar ve konsolosluk belgeyi Almanca kabul eder. Türk SGK yurt dışı borçlanmasında (3201 sayılı kanun) yurt dışında geçen sürelerin ikamet kanıtı olarak kayıt belgesi ve Alman sigorta dökümü kullanılır; ev kadını borçlanması için yalnız ikamet süresi yeter ve kayıt belgesi belirleyicidir, apostilli ve yeminli çevirili sunulur. Türk mahkemesinde (boşanma, nafaka, velayet) tarafın Almanya’da ikamet ettiğinin kanıtı olarak kayıt belgesi istenir. Türkiye’deki karşılığı, e-Devlet yerleşim yeri belgesi ve adres geçmişi (“tarihçeli yerleşim yeri belgesi”) olup Alman makamı Türkiye’deki ikamet süresini (örneğin vatandaşlıkta yurt dışında kalış sürelerinin kesintisi için) bu belgeyle çevirili kabul eder. Çeviride “Aufenthaltsbescheinigung” için bağlama göre “ikamet (kayıt) belgesi” ya da “oturum durumu belgesi”, “Meldezeitraum” için “kayıt dönemi”, “ununterbrochen gemeldet” için “kesintisiz kayıtlı”, “Wohnanschrift” için “ikamet adresi” kullanılır; tarihler ve adresler aynen aktarılır ve çevirmen notu belgenin hangi makamdan olduğunu belirtir.

Adres kayıt belgesinin iki biçimi var ve dosyanız hangisini istiyorsa onu almalısınız. Sade biçim yalnız “bu kişi şu adreste kayıtlı” der; genişletilmiş biçim çok daha fazlasını.

Genişletilmiş biçimde fazladan ne var

• Medeni durum — nüfus daireleri ve evlilik dosyaları bunu arar.
• Vatandaşlık (çifte vatandaşlık dâhil).
• Önceki adresler ve kayıt tarihleri.
• Hane halkı bilgileri ve varsa yasal temsilci.
• Din kaydı (vergi bakımından anlamlıdır).

Nereden alınır

Oturduğunuz yerdeki Bürgeramt / Einwohnermeldeamt. Çoğu belediyede çevrimiçi başvuru da var; belge posta ile gelir.

Türkiye’de ne işe yarar

İkametin ispatı gereken işlemler: konsolosluk başvuruları, mahkeme tebligat adresi, vergi mükellefiyeti tartışmaları ve emeklilik dosyaları.

Çeviri

Türkiye’de kullanılacaksa Türkçe yeminli çeviri gerekir. Apostil ihtiyacı işlemi yapan makama göre değişir; mahkemeye sunulacaksa çoğu zaman istenir.

Kayıt kanununda iki belge

Federal kayıt kanunu (BMG § 18) basit kayıt belgesini (Abs. 1: soyadı, önceki adlar, adlar, doktor unvanı, doğum tarihi ve yeri, güncel adres, tek konut ya da ana konut bilgisi) ve genişletilmiş kayıt belgesini (Abs. 2: talep üzerine, kayıt sicilinde tutulan diğer veriler: cinsiyet, yasal temsilci, vatandaşlıklar, din, önceki adresler ve kayıt tarihleri, çıkış tarihi, medeni durum, eşin adı ve adresi, küçük çocukların adları ve adresleri, kimlik ve pasaport bilgileri, ölüm tarihi) tanımlar; kişi, hangi verilerin yazılacağını seçebilir ve makama yalnız gerekli olanı verir. Belge, kayıt dairesinden şahsen (kimlikle), yazılı ya da çevrimiçi (kimlik kartının çevrimiçi işleviyle, BundID) alınır; harç eyalete göre, bazı amaçlar (sosyal hukuk, emeklilik) için ücretsiz. Din alanı yalnız kamu tüzel kişisi cemaatleri gösterir; İslam için çoğu eyalette “ohne Angabe” yazar. Medeni durum alanı, nüfus dairesi bildirimine ya da kişinin beyanına dayanır ve yurt dışı olaylar (Türkiye’de evlilik, boşanma) bildirilmemişse yanlış görünür; düzeltme, belgeyle (Formül B, boşanma kararı ve tanıma) yapılır. Belge, elektronik mühürlü PDF olarak da geçerlidir (2022’den beri bazı eyaletlerde).

Türk konsolosluğu ve Türkiye’deki makamlarda

Türk konsolosluğu, pasaport (ikamet kanıtı), nüfus (adres beyanı), askerlik (dövizle askerlik için üç yıllık ikamet ve çalışma; erteleme için oturum kanıtı), vatandaşlık (çıkma izninde adres) ve evlenme işlemlerinde (medeni durum ve adres) genişletilmiş belgeyi Almanca kabul eder ve çeviri istemez; adres geçmişi sütunu, dövizle askerlik ve mavi kart işlemlerinde ikamet sürelerini kanıtlar. Türkiye’deki mahkeme (boşanma, velayet, nafaka, tanıma) tebligat adresi ve tarafın Almanya’da ikameti için, Türk vergi dairesi mukimlik tartışmasında (çifte vergilendirme anlaşması md. 4, hangi ülkede mukim), Türk SGK yurt dışı borçlanmasında (ev kadını borçlanması yalnız ikamet süresiyle) belgeyi apostilli (kayıt dairesi belgesi için belediye idaresi ya da bölge hükümeti) ve yeminli çevirili ister. Türk karşılığı, e-Devlet tarihçeli yerleşim yeri belgesi ve nüfus kayıt örneğidir; Alman makamı Türkiye’deki ikamet ve medeni durum için bunları çevirili ister ve Türk belgesindeki “medeni hâl” satırı Alman “Familienstand” alanıyla eşleşir. Çeviride “erweiterte Meldebescheinigung” için “genişletilmiş kayıt belgesi”, “einfache Meldebescheinigung” için “basit kayıt belgesi”, “Melderegister” için “kayıt sicili”, “frühere Anschriften” için “önceki adresler”, “Einzugsdatum” için “giriş (kayıt) tarihi”, “Auszugsdatum” için “çıkış tarihi” kullanılır; alanlar tablo hâlinde, adresler ve tarihler aynen aktarılır.

Cenazenin Almanya’dan Türkiye’ye nakli için ölüm belgesi tek başına yetmez. Uluslararası nakil ayrı bir belgeye bağlıdır.

İki ayrı belge karışıyor

• Leichenschauschein — ölüm muayenesi raporu; hekim düzenler, ölümün sebebini ve zamanını gösterir. Nüfus dairesi ölüm kaydını buna dayanarak yapar.
• Leichenpass — nakil belgesi; cenazenin sınır ötesine taşınmasına izin verir. Genellikle nüfus dairesi ya da yetkili sağlık makamı düzenler.

Nakil zinciri

Hekim raporu → nüfus dairesine ölüm bildirimi → ölüm kaydı → nakil belgesi → konsolosluk işlemleri → havayolu kabulü. Her adım bir öncekinin belgesini ister; zincirin ortasından başlanamaz.

Çeviri

Türkiye’de kullanılacağı için Türkçe çeviri gerekir. Nakil işlemleri hızlı yürüdüğünden çeviri ve onay çoğu zaman eşzamanlı yapılır; belgeleri toplu gönderin.

Cenaze nakli ve defin süreleri dinî ve idari kurallara tabidir; işlem yapan cenaze şirketi ve konsolosluk güncel şartları bildirir.

Uluslararası kurallar ve belgenin içeriği

Cenaze nakil belgesi, 1937 Berlin Cenaze Nakli Anlaşması (Türkiye ve Almanya taraf) ve 1973 Strazburg Anlaşması (Almanya taraf, Türkiye taraf) uyarınca düzenlenir; eyalet defin kanunlarına göre yetkili makam belediye düzenleme dairesi (Ordnungsamt) ya da sağlık dairesidir ve belge, ölenin kimliğini, ölüm tarihini ve yerini, ölüm sebebini (bulaşıcı hastalık kaydı ayrı), tabutun niteliğini (metal iç tabut, lehimli, anlaşma şartı; Müslüman definlerinde kefen tabut içinde), nakil yolunu ve varış yerini (mezarlık) yazar, mühür ve imza taşır. Ekler: ölüm belgesi, hekimin ölüm tespit belgesi (bulaşıcı hastalık yok kaydıyla), savcılık serbest bırakma yazısı (doğal olmayan ölümde), cenaze şirketinin tahnit ya da hijyen belgesi (havayolu isterse), varış ülkesi konsolosluğunun nakil izni. Yakılmış cenazenin küllerinin nakli için ayrı belge (Urnenpass ya da yakma belgesi) yeter ve tabut şartı yoktur. Belge, cenaze şirketince alınır ve havayoluna (kargo ya da özel cenaze taşıma) ya da karayolu cenaze aracına verilir; kara yolunda transit ülkeler için de belge geçerlidir.

Türk konsolosluğu ve Türkiye’de teslim

Türk konsolosluğu, Türkiye’ye nakil için cenaze nakil iznini (ölüm belgesi, Alman nakil belgesi, cenaze şirketinin beyanı ve ölenin Türk kimliği ya da pasaportuyla) düzenler ve ölümü Türk nüfus kaydına işler; işlem aynı gün yapılır ve cenaze fonu üyeliği (DİTİB, İGMG, ATİB ve benzeri fonlar nakli ve defni organize eder) varsa fon, belgeleri konsolosluğa kendisi sunar. Türkiye’de havalimanı sağlık denetleme merkezi (Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü) Alman nakil belgesini ve konsolosluk iznini kontrol eder, tabutu açtırmaz ve cenazeyi belediye cenaze hizmetlerine teslim eder; belediye, defin ruhsatını (Türk umumi hıfzıssıhha kanunu) nakil belgesine dayanarak verir ve Türkçe çeviri, belediye tarafından istenebilir, konsolosluk izni Türkçe olduğu için çoğu zaman yeter. Türkiye’den Almanya’ya nakilde Türk belediyesi cenaze nakil belgesini (yurt dışı için, sağlık müdürlüğü onayıyla) düzenler ve Alman mezarlık idaresi bunu çevirili ister. Çeviride “Leichenpass” için “cenaze nakil belgesi”, “Leichenschauschein” için “ölü muayene belgesi”, “Todesbescheinigung” için “ölüm tespit belgesi”, “Überführung” için “nakil”, “Bestattungsunternehmen” için “cenaze şirketi”, “Urnenpass” için “kül nakil belgesi” kullanılır; tarih, tabut niteliği ve varış yeri aynen aktarılır.

Ölüm belgesinin çok dilli biçimi. Yas sürecinde evrak işi en son isteyeceğiniz şeydir; bu belge çeviri ve apostil adımlarını tamamen atlatır.

Ne zaman yeter

Nüfustan düşüm, banka bildirimi, sigorta başvurusu gibi ölüm olayının ispatının yettiği işlemlerde. Numaralı alanlar formun kendisinde çok dilli basılıdır.

Ne zaman yetmez

Veraset ilamı ve taşınmaz devri gibi işlemlerde mahkeme ölenin medeni durumunu ve mirasçı çevresini görmek ister; sicilden onaylı çıktı gerekir.

Nereden alınır

Ölümün kaydedildiği yerdeki nüfus dairesinden. Türkiye’de gerçekleşen bir ölüm için aynı belge e-Devlet’ten “Çok Dilli Ölüm Kayıt Örneği (Formül C)” olarak alınabilir.

Formun alanları ve sözleşmenin kapsamı

Formül C, 1976 Viyana Sözleşmesi’nin (CIEC 16, Almanya 1997, Türkiye 1985) üçüncü formudur ve dokuz alan içerir: düzenleyen devlet ve nüfus dairesi, ölüm kaydı çıktı numarası, ölüm tarihi ve yeri, ölenin soyadı, adları, cinsiyeti, doğum tarihi ve yeri, son eşinin soyadı ve adları, anne ve babasının soyadı ile adları, düzenleme tarihi, mühür ve imza; alan başlıkları formun ön yüzünde Almanca, Fransızca ve İngilizce, arka yüzünde Türkçe dâhil sözleşme dillerinde basılıdır ve tarih ile yer kodlarla (Mo, Ma, Mar) yazılır. Belge, sözleşme devletlerinde çevirisiz ve tasdiksiz kabul edilir (md. 8); Türkiye ile Almanya arasında apostil de gerekmez. Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde (örneğin Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık) form geçersizdir ve Almanca ölüm belgesi apostilli ve çevirili sunulur. Form, ölüm sebebi içermez; ölüm sebebi belgesi (Todesbescheinigung) sağlık dairesinden ayrı istenir ve sigorta ile miras işlemlerinde bazen gerekir.

Türkiye’deki miras ve SGK işlemlerinde

Türk sulh hukuk mahkemesi ve noter, mirasçılık belgesi (veraset ilamı) için Alman ölümünü Formül C ile kabul eder ve nüfus kaydına işlenmiş olmasını arar; ölüm, konsolosluk aracılığıyla Türk nüfus kaydına önce işlenir (nüfus hizmetleri kanunu, konsolosluk ölüm belgesini düzenler ve MERNİS’e işler), sonra mahkeme nüfus kaydından mirasçıları belirler. Türk SGK, ölüm aylığı ve cenaze ödeneği için Formül C’yi doğrudan kabul eder; Alman emeklilik sigortası da Türkiye’deki ölümü e-Devlet’ten alınan Formül C ile kabul eder ve dul aylığı başvurusu SGK aracılığıyla sözleşme formuyla yapılır. Türk bankası ve tapu, Formül C’yi veraset ilamıyla birlikte ister. Türkiye’deki ölüm için e-Devlet “çok dilli ölüm kayıt örneği” anında alınır ve Almanya’da ölüm kaydı (Alman vatandaşı için Berlin I nüfus dairesi, Auslandsbeurkundung) ve miras mahkemesi bunu çevirisiz kabul eder. Çeviride Formül C çevrilmez; yalnız istenirse çevirmen, alan açıklamalarını Türkçe olarak yan belgede verir ve “Sterbeeintrag” için “ölüm kaydı”, “Auszug” için “kayıt örneği” karşılığını kullanır.

Miras, emeklilik ve dul-yetim aylığı dosyalarının tamamı bu belgeye dayanır. Kısa ölüm belgesi çoğu zaman yetmez, çünkü makam ölenin medeni durumunu ve son ikametini de görmek ister.

Üzerinde ne yazar

• Ölenin adı, doğum tarihi ve yeri, son ikamet adresi.
• Ölüm yeri ve zamanı (saat dâhil).
• Medeni durumu ve varsa eşinin adı.
• Ana-baba bilgisi.
• Sicil numarası, daire mührü ve düzenleme tarihi.

Türkiye’deki işlemler

Nüfustan düşüm, veraset ilamı, tapu devri ve SGK işlemleri. Türkiye’de taşınmaz varsa veraset ilamı için mahkemeye sunulur.

Çeviri ve apostil

Kâğıt apostil + Türkiye’de yeminli tercüme + noter onayı. Cenaze nakli söz konusuysa ayrıca Leichenpass gerekir.

Yalnız ölüm olayının ispatı yetiyorsa çok dilli Formül C belgesi çevirisiz kabul edilir.

Kütük çıktısı ile ölüm belgesi farkı

2009 nüfus kanunu reformundan beri Alman nüfus daireleri kütükleri elektronik tutar ve iki tür belge verir: kişi hâl belgesi (Personenstandsurkunde: Sterbeurkunde, PStG § 60, standart içerik) ve kütükten onaylı çıktı (beglaubigter Registerausdruck, § 55 Abs. 1 Nr. 3, kaydın tamamı: ana kayıt, sonradan düşülen şerhler ve “Hinweise” bölümü, yani ölenin doğum kaydına, evlilik kaydına ve çocuklarına atıflar); çıktı, kaydın düzenleyen memurun adı ve kayıt tarihiyle, sonradan yapılan düzeltmelerle birlikte verilir ve mahkemeler (miras mahkemesi, Türk mahkemesi), emeklilik sigortası ve sigorta şirketleri ayrıntı gerektiğinde bunu ister. Belge, ölümün kaydedildiği nüfus dairesinden (ölüm yeri) talep edilir; talep hakkı eş, üst ve alt soy, kardeş ve hukuki menfaati kanıtlayan kişilere (§ 62) aittir, avukat müvekkil adına ister. Çevrimiçi başvuru çoğu belediyede vardır ve belge posta ile gelir; harç eyalete göre. Ölüm saati ve yeri, kayıtta hekimin ölüm tespit belgesine dayanır; “Todeszeitpunkt unbekannt” (ölüm zamanı bilinmiyor) kaydı bulunmuş cesetlerde görülür ve Türk mahkemesi için çevirmen notu gerektirir. Kayıt, yabancı vatandaş için de tutulur ve konsolosluğa bildirilir.

Türk mirasçılık belgesi ve SGK için

Türk sulh hukuk mahkemesi ya da noter (2011’den beri noter de mirasçılık belgesi verir, ama yabancı unsurlu ve vasiyetli işlerde mahkeme) mirasçılık belgesi için Alman ölüm kaydını nüfus kaydına işlenmiş hâliyle ister; konsolosluk, Alman kütük çıktısı ya da Formül C ile ölümü Türk nüfusuna işler (nüfus hizmetleri kanunu md. 31 ve devamı) ve mirasçılar Türk nüfus kaydından belirlenir. Kütük çıktısı, ölenin son medeni durumunu ve eşini gösterdiği için Türk mahkemesi, Formül C’de görünmeyen boşanma ya da ikinci evlilik şerhlerini buradan okur; apostil (nüfus dairesi belgesi için eyalet bölge hükümeti ya da belediye idaresi) ve yeminli çeviri gerekir. Türk SGK dul ve yetim aylığında, Alman emeklilik sigortası Türkiye’deki ölüm için Türk kütük çıktısını (e-Devlet ölüm kayıt örneği, çok dilli) sözleşme formuyla kabul eder. Almanya’daki taşınmaz ve banka hesabı için Alman miras mahkemesi mirasçılık belgesi (Erbschein) düzenler ve bunun için kütük çıktısı gerekir; Türk veraset ilamı Almanya’da kabul edilmez. Çeviride “beglaubigter Ausdruck aus dem Sterberegister” için “ölüm kütüğünden onaylı çıktı”, “Sterbeurkunde” için “ölüm belgesi”, “Sterbeeintrag” için “ölüm kaydı”, “Hinweise” için “atıf kayıtları”, “Folgebeurkundung” için “sonradan düşülen şerh”, “Todeszeitpunkt” için “ölüm zamanı” kullanılır; kayıt numarası, memur adı ve şerhler aynen aktarılır.

Türkiye’de evlendiniz ve Almanya’da yaşıyorsunuz. Evliliğiniz Almanya’da zaten geçerlidir — ayrıca tescil ettirmek zorunda değilsiniz. Ama Alman nüfus dairesinden evlenme belgesi almak istiyorsanız tek yol budur.

Zorunlu değil, ama işinizi kolaylaştırır

Tescil yaptırmazsanız her işlemde Türk belgesini, çevirisini ve apostilini yeniden sunmanız gerekir. Tescilden sonra Alman sicilinden belge alırsınız ve o belge her dairede sorunsuz geçer.

Dosyada istenenler

• Türk evlenme kayıt örneği (çok dilli Formül B tercih edilir — çeviri gerektirmez).
• Eşlerin doğum kayıtları.
• Önceki evlilik varsa sona erme belgesi ve gerekiyorsa tanıma kararı.
• Oturum belgeleri ve adres kaydı.

Çeviri kuralı

Nüfus dairesi işlemidir: çevirinin Almanya’da yetkilendirilmiş tercümandan gelmesi istenir. Çok dilli Formül belgelerini kullanarak çeviri ihtiyacını büyük ölçüde ortadan kaldırabilirsiniz.

Usul, yetki ve inceleme

Sonradan tescil (PStG § 34), eşlerden birinin Alman vatandaşı, vatansız ya da Almanya’da mülteci statülü olması hâlinde ikamet yerinin nüfus dairesinde, ikamet yoksa Berlin I nüfus dairesinde talep üzerine yapılır; iki Türk vatandaşı eş için Alman tescili mümkün değildir, ama Türk evlilik belgesi Almanya’da zaten geçerlidir ve kayıt dairesine medeni durum için bildirilir. Nüfus dairesi, evliliğin Türk hukukuna göre geçerli kurulduğunu (Türk evlendirme memuru önünde, iki tanıkla; imam nikâhı geçersiz), evlenme engeli bulunmadığını (mevcut evlilik, akrabalık, yaş: Alman hukuku on sekiz yaş altı evliliği tanımaz, 2017 kanunuyla on altı yaş altı kesin geçersiz, on altı ile on sekiz arası iptal edilebilir) ve belgelerin gerçekliğini (şüphede büyükelçilik doğrulaması) inceler; inceleme aylar sürebilir. Tescil sonrası evlenme kaydı çıktısı (Eheurkunde) ve çok dilli Formül B Alman dairesinden alınır ve soyadı beyanı (EGBGB Art. 10 Abs. 2: Alman hukukunu ya da eşlerden birinin milli hukukunu seçme) tescille birlikte yapılır; Türk hukukuna göre kadının kocasının soyadını almış olması Alman kaydına beyanla işlenir. Harç eyalete göre değişir. Türk boşanma kararıyla sona ermiş önceki evlilik için Alman tanıma işlemi (FamFG § 107, eyalet adalet idaresi) tescilden önce gerekir.

Belge zinciri ve çeviri kuralı

Dosya: Türk çok dilli evlenme kayıt örneği (Formül B, e-Devlet, çeviri ve apostil gerekmez) ya da tam evlenme kayıt örneği (apostilli, Almanya’da yetkili tercümanın çevirisiyle), eşlerin doğum kayıt örnekleri (Formül A), Türk nüfus kayıt örneği (tam, önceki evlilikler ve boşanmalar için, apostilli ve çevirili), önceki evlilik varsa boşanma kararı ve kesinleşme şerhi ile Alman tanıma kararı, Alman eşin doğum belgesi ve kimliği, Türk eşin pasaportu ve oturum belgesi, kayıt belgesi. Nüfus dairesi işlemi olduğu için Türkiye’de yapılmış çeviri kabul edilmeyebilir; Alman mahkemesince yeminli kılınmış ya da yetkilendirilmiş tercümanın çevirisi istenir ve Türkiye’deki büro bu çeviriyi yapamaz, yalnız belgelerin toplanmasında ve Formül belgelerinin doğru seçilmesinde yardım eder. Türk konsolosluğunun düzenlediği evlenme belgesi (konsolosluk evlendirme yetkisiyle Almanya’da yaptığı nikâh) Alman dairesince Türk belgesi olarak aynı usulle tescil edilir. Çeviride “Nachbeurkundung” için “sonradan tescil”, “Eheregister” için “evlenme kütüğü”, “Eheurkunde” için “evlenme kaydı çıktısı”, “Namenserklärung” için “soyadı beyanı”, “Anerkennung ausländischer Entscheidungen in Ehesachen” için “evlilik davalarında yabancı kararların tanınması” kullanılır; belge listesi ve tarihler aynen aktarılır ve çevirmen notu, çevirinin Almanya’da yetkilendirilmiş tercümandan istenebileceğini belirtir.

Almanya’da evlenecek yabancı, kendi ülkesinden evlenme ehliyet belgesi getirmek zorundadır. Getirilemediği ya da Alman makamının yeterli görmediği durumda devreye bu muafiyet girer.

Kim verir

Belgeyi nüfus dairesi değil, o eyaletteki Oberlandesgericht başkanı verir. Başvuru yine de nüfus dairesi (Standesamt) üzerinden yapılır; daire dosyayı mahkemeye iletir.

Neden gerekebilir

• Ülkenin böyle bir belge düzenlememesi.
• Önceki evliliğin yabancı mahkeme kararıyla sona ermiş olması ve o kararın Almanya’da henüz tanınmamış olması.
• Belgedeki bilgilerin dosyayla uyuşmaması.

Süre ve geçerlilik

İnceleme haftalar sürebilir. Muafiyet verildiğinde sürelidir; süre içinde evlenme yapılmazsa yeniden başvurulur.

Kanuni çerçeve ve inceleme

Yabancının Almanya’da evlenmesi için kendi devletinin evlenme ehliyeti belgesi (BGB § 1309 Abs. 1) gerekir; devleti böyle belge düzenlemiyorsa, belge alınamıyorsa ya da düzenleyen makam Alman nüfus dairesinin aradığı incelemeyi yapmıyorsa yüksek eyalet mahkemesi başkanı (Oberlandesgerichtspräsident, § 1309 Abs. 2) muafiyet verir ve muafiyet altı ay geçerlidir. Türkiye, evlenme ehliyet belgesi düzenler (nüfus müdürlüğü ya da konsolosluk, “evlenme ehliyet belgesi”, çok dilli Formül D 1980 Münih Sözleşmesi uyarınca; Türkiye ve Almanya taraf) ve Alman nüfus dairesi Türk belgesini kural olarak kabul eder; muafiyet, Türk belgesinin alınamadığı (Türk kaydında boşanma işlenmemiş, önceki eş Türk kaydında hâlâ görünüyor, Türk makamı belgeyi veremiyor) ya da Türk kaydının Alman dosyasıyla çeliştiği (ad yazımı, doğum tarihi, medeni durum) hâllerde gündeme gelir. Mahkeme başkanı, Türk medeni kanunu uyarınca evlenme engeli (mevcut evlilik, bekleme süresi kadın için üç yüz gün TMK md. 132, akrabalık, yaş) bulunmadığını Alman dosyasından inceler; önceki evliliğin Türk boşanma kararıyla bittiği ama Almanya’da tanınmadığı hâlde tanıma (FamFG § 107) aynı işlem içinde yapılabilir. Harç, gelire göre belirlenir.

Türk belgeleriyle dosya ve çeviri kuralı

Muafiyet dosyası: Türk nüfus kayıt örneği (tam, düşünceler hanesiyle, apostilli), doğum kayıt örneği (Formül A), önceki evlilik varsa boşanma kararı ve kesinleşme şerhi (apostilli) ile evlenme kayıt örneği (Formül B), Türk evlenme ehliyet belgesinin alınamadığına dair nüfus müdürlüğü ya da konsolosluk yazısı, Alman eşin belgeleri, kayıt belgesi ve pasaport. Nüfus dairesi ve mahkeme başkanı, Türk belgelerinin çevirisini Almanya’da yeminli kılınmış ya da yetkilendirilmiş tercümandan ister; Türkiye’de yaptırılan çeviri bu dosyada kabul edilmeyebilir ve çok dilli Formül belgeleri (A, B, C) çeviriyi gereksiz kılar, bu yüzden dosya Formül belgeleriyle kurulur ve yalnız nüfus kayıt örneği ile boşanma kararı için Almanya’da çeviri yaptırılır. Türk konsolosluğunun evlenme ehliyet belgesi düzenlemesi çoğu zaman muafiyeti gereksiz kılar; konsolosluk, Türk nüfus kaydı güncelse belgeyi aynı gün verir. Çeviride “Befreiung von der Beibringung des Ehefähigkeitszeugnisses” için “evlenme ehliyeti belgesi getirme yükümlülüğünden muafiyet”, “Ehefähigkeitszeugnis” için “evlenme ehliyeti belgesi”, “Oberlandesgerichtspräsident” için “yüksek eyalet mahkemesi başkanı”, “Ehehindernis” için “evlenme engeli”, “Wartezeit” için “bekleme süresi (iddet)” kullanılır; muafiyet kararının süresi, dayanağı ve belge listesi aynen aktarılır ve çevirmen notu çeviri kuralını tekrar belirtir.

UyarıBu sayfadaki çeviri kuralı farklı

Muafiyet dosyasına konan Türk belgeleri nüfus dairesine sunulur. Nüfus dairesi işlemlerinde çevirinin Almanya’da mahkemece yeminli kılınmış ya da yetkilendirilmiş bir kişiden gelmesi istenir ve çeviri mühür, şerh ve apostil dâhil eksiksiz olmalıdır. Türkiye’de yaptırdığınız çeviri kabul edilmeyebilir. Kural burada.

Formül A’nın evlilik karşılığı. Aynı 1976 sözleşmesine dayanır ve aynı avantajı sağlar: çeviri yok, apostil yok.

Nerede işe yarar

Almanya’da yapılmış bir evliliğin Türkiye’de ispatı gerektiğinde — nüfusa tescil başvurusunun ilk adımında, bankada, tapuda, sigortada. Türk memuru numaralı alanları formun kendisinden okur.

Sınırı

Form sabit alanlıdır ve soyadı beyanı ile boşanma şerhini taşımaz. Evliliğin bugünkü durumu sorgulanıyorsa sicilden onaylı çıktı gerekir.

Ters yön

Türkiye’de yapılmış evliliği Almanya’da ispat edecekseniz, e-Devlet’ten “Çok Dilli Evlenme Kayıt Örneği (Formül B)” alabilirsiniz; Alman makamı çevirisiz kabul eder.

Formun alanları ve alınması

Formül B (1976 Viyana Sözleşmesi, CIEC 16), Alman nüfus dairesinden evlenme kaydı çıktısı olarak istenir ve on bir alanı vardır: düzenleyen devlet ve nüfus dairesi, kayıt çıktısı numarası, evlenme tarihi ve yeri, kocanın ve karının soyadı ile adları (doğumdaki soyadıyla), doğum tarihleri ve yerleri, evlilikten sonra kullanılan soyadı (bazı ülkelerde), ayrıca “diğer kayıtlar” alanı (boşanma ya da iptal şerhi için) ve düzenleme tarihi ile mühür; alan numaraları sözleşme dillerinde (Almanca, Fransızca, İngilizce ve arka sayfada Türkçe dâhil dokuz dil) açıklanmıştır. Alman nüfus dairesi formu harca tabi düzenler ve çevrimiçi de istenebilir; Türkiye’ye gönderilecekse apostil gerekmez (sözleşme md. 8) ve Türk nüfus müdürlüğü ile konsolosluk doğrudan kabul eder. Form, sonraki değişiklikleri (boşanma) ancak “diğer kayıtlar” alanına yazılmışsa gösterir; boşanmanın tescili için Alman boşanma kararı ayrıca gerekir.

Türk vatandaşının Almanya’daki evliliğinin Türk kaydına tescili

Almanya’da evlenen Türk vatandaşı, evliliği otuz gün içinde Türk konsolosluğuna bildirir (nüfus hizmetleri kanunu md. 27 ve yönetmelik) ve konsolosluk, Formül B ile Türk kaydına işler; konsolosluk, eşin yabancıysa pasaport kopyasını ve evlilikten sonraki soyadı beyanını ister ve Türk hukukunda kadının soyadı kuralı (TMK md. 187, kocasının soyadını alır, önüne kendi soyadını ekleyebilir) Alman beyanından farklı olabilir: Almanya’da eşler ayrı soyadı sürdürebilir ve Türk kaydı, Alman kaydındaki soyadı beyanını esas alarak 2016 sonrası uygulamayla (Anayasa Mahkemesi kararı ve nüfus genelgesi) kadının kendi soyadını tek başına kullanmasını da işleyebilir; uygulama konsolosluğa göre değişir ve önceden sorulur. Türkiye’de evlenen çift için e-Devlet’ten alınan Formül B, Alman nüfus dairesince ad beyanı ve çocuk kaydı işlemlerinde çevirisiz kabul edilir ama Alman dairesi bazen tam evlenme kaydı örneğini de ister. Çeviride Formül B çevrilmez; çevirmen yalnız istenirse alan açıklamalarını Türkçe olarak yan belgede verir ve “Ehename” için “evlilik soyadı”, “Geburtsname” için “doğumdaki soyadı” karşılığı kullanılır.

Evlilik kaydının tam hâli. Kısa evlenme belgesi yalnız “bu iki kişi şu tarihte evlendi” der; sicil çıktısı o evliliğe sonradan ne olduğunu da gösterir.

Sicil çıktısında fazladan ne var

• Soyadı beyanı (Namensführung). Eşlerin evlilikte hangi soyadını seçtiği, birleşik ad kullanılıp kullanılmadığı.
• Boşanma şerhi. Evlilik sona erdiyse, kararı veren mahkeme ve kesinleşme tarihi.
• Ölüm şerhi. Eşlerden biri öldüyse kayıt burada da görünür.
• Eşlerin evlenme anındaki vatandaşlığı — çifte vatandaşlık dosyalarında belirleyici olabilir.

Türkiye’de hangi işlemde

Almanya’da yapılan evliliğin Türkiye nüfusuna tescilinde, boşanma kararının tanınmasında ve miras işlemlerinde. Türk makamı soyadı beyanını görmek ister; kısa belge bunu taşımaz.

Çeviri ve apostil

Türkiye için kâğıt apostil + Türkiye’de yeminli tercüme + noter onayı. Şerhler ve mühür de çevrilir.

Yalnız evliliğin varlığını ispat etmeniz yetiyorsa çok dilli Formül B belgesi çevirisiz kabul edilir.

Evlenme kütüğünün yapısı

Evlenme kütüğü (PStG § 15) her evlilik için bir kayıt tutar: ana kayıt (eşlerin adları, doğum tarihleri ve yerleri, evlenme tarihi ve yeri, tanıklar 2009’dan beri yazılmaz, memurun adı), soyadı beyanı bölümü (Namensführung: evlilik soyadı, eklenen ad, beyan tarihi), sonradan düşülen şerhler (Folgebeurkundungen: boşanma ve kesinleşme tarihi ile mahkeme, iptal, evliliğin ölümle sona ermesi, sonradan verilen soyadı beyanları, cinsiyet ve ad değişiklikleri) ve atıf kayıtları (Hinweise: eşlerin doğum kayıtlarına, çocukların doğum kayıtlarına ve önceki evliliklerine atıf, vatandaşlık); onaylı çıktı bütün bunları, düzeltmeleri ve kayıt tarihlerini gösterir. Kısa belge (Eheurkunde, § 57) yalnız ana kaydı ve güncel soyadı bilgisini içerir. Çıktı, evliliğin yapıldığı nüfus dairesinden (2009 öncesi evlilikler için kütük elektroniğe aktarılmamışsa kâğıt kütükten onaylı kopya, beglaubigte Abschrift aus dem Familienbuch ya da Heiratsbuch) istenir; talep hakkı eşlere, üst ve alt soya ve hukuki menfaati kanıtlayana aittir. Yurt dışında yapılıp Almanya’da sonradan tescil edilmiş evlilik de aynı kütükte tutulur ve çıktı alınabilir. 1958 ile 2008 arası evlilikler için aile kütüğü (Familienbuch) vardı ve o kayıtlar bugün evlenme kütüğüne devredilmiştir.

Türk işlemlerinde okunması

Türk nüfus müdürlüğü, Almanya’da yapılan evliliğin tescilinde (konsolosluk yoluyla) soyadı beyanını ister ve Alman kaydındaki beyanı Türk soyadı kurallarına (TMK md. 187: kadın kocasının soyadını alır, önüne kendi soyadını ekleyebilir; 2016 sonrası uygulamada kendi soyadını tek başına kullanma, Anayasa Mahkemesi kararı) uyarlar: Alman kaydında eşler ayrı soyadı sürdürmüşse Türk kaydı, kadının Türk kuralına göre yazılmasını isteyebilir ve konsolosluk uygulaması değişir, önceden sorulur. Boşanmanın tanınmasında (idari yol ya da mahkeme) Türk makamı, boşanma şerhini içeren çıktıyı boşanma kararı ve kesinleşme şerhiyle birlikte ister; şerh, kararın kesinleştiğini ve Alman kaydına işlendiğini gösterir ve Türk tanıma işlemini hızlandırır. Miras işlemlerinde Türk mahkemesi, ölüm şerhli çıktıyla eşin mirasçılığını ve önceki evliliklerden çocukları görür. Çeviride “beglaubigter Ausdruck aus dem Eheregister” için “evlenme kütüğünden onaylı çıktı”, “Eheurkunde” için “evlenme belgesi (kısa)”, “Namensführung in der Ehe” için “evlilikte soyadı kullanımı”, “Ehename” için “evlilik soyadı”, “Begleitname” için “eklenen ad”, “Folgebeurkundung” için “sonradan düşülen şerh” kullanılır; şerhler tarih ve mahkeme adıyla, mühür ve kayıt numarası aynen aktarılır.

Alman nüfus kaydı donmuş bir fotoğraf değil, üzerine yazılan bir defter. Asıl kaydın altındaki bu satırlar çoğu zaman dosyanın kaderini belirler ve kısa belgelerde görünmezler.

İki tür ek kayıt

• Folgebeurkundung — asıl kaydın hukuki içeriğini değiştiren olay: babalık tanıma, evlat edinme, soyadı değişikliği, isim değiştirme kararı, boşanma.
• Hinweis — kaydı değiştirmeyen ama ilgili olan bilgi: ana-babanın evlenmesi, vatandaşlık değişikliği, ölüm.

Neden önemli

Türkiye’de bir tescil ya da miras işlemi yapıyorsanız, makam kişinin bugünkü hukuki durumunu görmek ister. Şerhleri göstermeyen bir belge, kişinin on yıl önceki durumunu anlatır. Bu, “belgeler tutmuyor” denilerek dosyanın geri dönmesinin sık görülen sebebidir.

Çeviride sık yapılan hata

Şerhler belgenin “ek kısmı” sanılıp çevrilmeden bırakılıyor. Oysa asıl bilgi çoğu zaman oradadır. Eksiksiz çeviri kuralı bu satırları da kapsar.

Şerhli tam kayıt için sicilden onaylı çıktı isteyin.

Şerh türlerinin kanuni listesi

Nüfus kanunu (PStG § 27 doğum kaydı, § 16 evlenme kaydı, § 32 ölüm kaydı) sonradan düşülecek şerhleri sayar: doğum kaydında babalık tespiti ya da tanıması ve iptali, evlat edinme ve kaldırılması, ad ve soyadı değişikliği (beyanla ya da kararla), cinsiyet kaydı değişikliği (2024 kendi beyanı kanunu SBGG ile), ebeveynlerin sonradan evlenmesi, vatandaşlık tespiti ve değişikliği, ölüm; evlenme kaydında boşanma, iptal, eşin ölümü, soyadı beyanı değişikliği, evliliğin sonradan tesciliyle ilgili düzeltmeler; ölüm kaydında ölüm zamanı düzeltmesi ve ölenin kimliğine ilişkin sonradan tespitler. Şerh, kaydı değiştiren olayın belgesine (mahkeme kararı ve kesinleşme şerhi, tanıma belgesi, ad beyanı, vatandaşlık belgesi) dayanır ve nüfus memuru tarih, dayanak ve olayla kaydeder; atıf kayıtları (Hinweise, § 27 Abs. 4) ise yalnız bağlantı bilgisi (diğer kayıtların yeri ve numarası, ebeveynlerin evlenme kaydı, çocukların doğum kayıtları) taşır ve hukuki değişiklik değildir. Düzeltme (Berichtigung, § 47, sonradan fark edilen hata) ayrı bir şerh türüdür ve önemli hatalarda mahkeme kararı gerektirir (§ 48). Kısa belgeler (Geburtsurkunde, Eheurkunde) güncel durumu ana kayda işlenmiş gibi gösterir ama olayı ve tarihini göstermez; kütük çıktısı hepsini gösterir.

Türk kaydıyla eşleştirme

Türk nüfus kayıt örneğinde karşılık, “düşünceler” hanesi ve “olay bilgileri” bölümüdür: evlenme, boşanma, tanıma, evlat edinme, ad değişikliği, vatandaşlık değişikliği tarih ve dayanakla (mahkeme, karar numarası) yazılır ve Alman şerhleriyle aynı işlevi görür; Alman kütük çıktısı ile Türk nüfus kayıt örneği yan yana konduğunda çevirmen notu, hangi Alman şerhinin Türk kaydında henüz işlenmemiş olduğunu (örneğin Alman babalık tanıması Türk kaydında yok, Alman boşanması Türk kaydında yok) tablo hâlinde gösterir; bu eşleştirme, Türk konsolosluğunda ve nüfus müdürlüğünde tescil işleminin dosyasıdır. Almanya’daki Türk vatandaşı, her Alman olayını (evlilik, boşanma, doğum, tanıma, ölüm) Türk konsolosluğuna bildirmekle yükümlüdür (nüfus hizmetleri kanunu, altmış gün içinde beyan) ve bildirilmemiş olaylar Türk kaydında görünmez, iki kayıt arasındaki fark ileride pasaport, miras ve evlilik işlemlerinde “belgeler tutmuyor” gerekçesiyle ret doğurur. Çeviride “Folgebeurkundung” için “sonradan düşülen şerh”, “Hinweis” için “atıf kaydı”, “Berichtigung” için “düzeltme”, “Randvermerk” için “kenar şerhi” (2009 öncesi kâğıt kütükte), “Beischreibung” için “ek kayıt” kullanılır; her şerh tarih, dayanak ve olayla eksiksiz aktarılır ve atlama yapılmaz.