İş hukuku

İş hukuku tarafında doğum çevresinde kurulan koruma düzeni.

İki ayak

• Çalışma yasağı — doğum öncesi ve sonrası belirli bir dönem.
• Fesih koruması — bu dönemde fesih kural olarak mümkün değildir.

ÖnemliBildirim önemli

Koruma, işverenin durumu bilmesiyle işler hâle gelir. Bildirim yapılmadığında fesih koruması tartışmalı olur; bildirim yazılı yapılmalıdır.

Ödeme tarafı ayrı

Bu dönemdeki ödeme sigorta kasası ve işveren arasında paylaşılır; karar bir Bescheid'dir ve süre taşır. Sigorta üyelik belgesi

Elternzeit'ten farkı

Bu koruma doğum çevresindeki dar bir dönemdir; ebeveyn izni ondan sonra başlar ve talep edilir. Elternzeit ve ödenek

Belgede

Tahmini doğum tarihini gösteren hekim belgesi istenir; tarih koruma dönemini belirler.

Sürelerin yapısı

Çalışma yasağı, doğumdan önce altı hafta (annenin açık isteğiyle çalışılabilir) ve doğumdan sonra sekiz hafta (erken doğum, çoğul doğum ve engelli çocukta on iki hafta); doğum beklenen tarihten erken olursa kaçan süre doğum sonrasına eklenir. Fesih koruması, hamileliğin başından doğumdan sonraki dördüncü ayın sonuna kadar ve işverenin hamileliği bildiği ya da iki hafta içinde öğrendiği hâlde işler. İşveren, hamile çalışanın çalışma koşullarını tehlike değerlendirmesiyle gözden geçirmek zorundadır; tehlikeli iş için işletmesel çalışma yasağı verilebilir ve ücret işverence ödenir.

Belgeler ve Türkiye

Hekimin ya da ebenin hesaplanmış doğum tarihini gösteren belgesi (Bescheinigung über den mutmaßlichen Entbindungstag) işverene ve sağlık kasasına sunulur; kasa, doğum öncesi altı haftadan başlayarak analık parası öder ve işveren net ücretle aradaki farkı tamamlar. Bu belge ve kasanın kararı, ebeveyn ödeneği başvurusunda da istenir. Türkiye’de doğum yapmayı planlayan çalışan, Türkiye’deki hekim raporunu çevirili sunabilir; kasa, analık parasını yurt dışında kalış sırasında da öder, ama işveren ödemesi iş ilişkisinin sürmesine bağlıdır. Türk hukukundaki karşılık, on altı haftalık analık izni ve iş kanunundaki fesih yasağıdır; süreler farklıdır ve çeviride Alman süreler aynen aktarılır.

Almanya’da fazla mesai çoğu zaman doğrudan ödenmez; bir hesapta biriktirilir.

Nasıl işler

Haftalık çalışma süresinin üstünde ve altında kalan saatler bir hesaba yazılır. Bakiye artı ya da eksi olabilir ve zaman içinde dengelenmesi beklenir.

Önemliİş sona ererken

Bakiye kapatılmamışsa ödenmesi ya da izinle kullandırılması gerekir. Ayrılırken bu satırın kontrol edilmesi, sonradan talep etmekten çok daha kolaydır.

Bordroda nerede

Ayrı bir satırda gösterilir ve dönem bakiyesi yazar. Türkçeye çevrilirken saat birimleri ve işaretler (artı/eksi) korunur.

Türkiye tarafında

Çalışma süresinin ispatında bordrolar kullanılır; fazla mesai bakiyesi ayrı bir kalem olarak görünür. Vergi kesinti belgesi

Kısa çalışma

Ekonomik sebeplerle çalışma süresi azaltıldığında ayrı bir rejim devreye girer ve bordroda ayrı kalem olarak görünür; bu, fazla mesai hesabından farklıdır.

Hesabın kuralları

Hesap, iş sözleşmesi, iş yeri anlaşması ya da toplu sözleşmeyle kurulur ve üst sınırı (artı ve eksi bakiye), dengeleme dönemini (çoğu zaman on iki ay) ve bakiyenin nasıl kapatılacağını yazar. Kısa vadeli hesap (Gleitzeitkonto) esnek çalışma içindir ve dengeleme dönemi sonunda bakiye izinle kapatılır ya da düşer; uzun vadeli hesap (Lebensarbeitszeitkonto) yıllarca birikir ve erken emeklilik ya da uzun izin için kullanılır, iflasa karşı sigortalanması kanunen zorunludur. Fazla mesai zammı, hesaba saat olarak değil çoğu zaman ayrı ödeme olarak işlenir. Çalışan, hesap dökümünü aylık görme hakkına sahiptir ve itiraz süresi anlaşmada yazar.

Ayrılırken ve Türkiye’ye dönerken

İş ilişkisi biterken artı bakiye, çalışılmamış ihbar süresiyle mahsup edilir ya da paraya çevrilir; eksi bakiye, işveren tarafından son ücretten kesilebilir, ama yalnız eksi bakiyenin çalışanın isteğiyle oluştuğu hâllerde. Bakiye ödemesi, son bordroda “Auszahlung Arbeitszeitkonto” ya da “Überstundenabgeltung” satırında görünür ve vergilendirilir. Türkiye’ye dönüşte ödenmemiş bakiye, Türkiye’den yazılı istenir; hak düşürücü süre (Ausschlussfrist) iş sözleşmesinde üç ay olabilir ve kaçırılırsa bakiye düşer. Bordroların çevirisinde saat bakiyesi satırı “çalışma saati hesabı bakiyesi” olarak verilir ve saat ile ondalık ayrılığı (7,5 saat) Alman biçimiyle korunur. Türk iş hukukunda denkleştirme dönemi iki aydır ve Alman hesabına uygulanmaz.

Fesih yazısını alan kişi çoğu zaman "ne zaman ayrılıyorum" sorusuna yanlış cevap veriyor — çünkü süre takvim gününe değil belirli bir güne bağlanıyor.

İki değişken

1. Süre uzunluğu — çalışma süresi arttıkça uzar.
2. Bağlandığı gün — çoğu zaman ay sonu ya da ayın on beşi.

Bu ikisi birlikte hesaplanır. Bu yüzden sona erme tarihi, "bugünden itibaren şu kadar gün" diye hesaplanamaz; ileri bir aya düşebilir.

İşçi feshi ile işveren feshi

Sürelerin uzaması kural olarak işvereni bağlar; işçinin süresi genellikle sabit kalır. Sözleşme bunu değiştirebilir.

Sona erme biçimi ödeneği etkiler

Kendi feshi ya da karşılıklı sona erdirme hâlinde bekleme süresi uygulanabilir. Fesih türleri · İş ajansı belgesi

Belgede tutarlılık

Fesih yazısındaki tarih ile iş belgesindeki sona erme tarihi tutarlı olmalıdır; tutmuyorsa bu, dosyada açıklanması gereken bir noktadır.

Kanuni süreler

Temel süre dört haftadır ve ayın on beşine ya da sonuna işler (BGB § 622); işveren için süre kıdeme göre uzar: iki yıl sonra bir ay, beş yıl sonra iki ay, sekiz yıl sonra üç ay, on yıl sonra dört ay, on iki yıl sonra beş ay, on beş yıl sonra altı ay, yirmi yıl sonra yedi ay, hepsi ay sonuna. Deneme süresinde iki hafta, gün sınırı olmadan. Sözleşme, işçi için işverenden uzun süre kararlaştıramaz; toplu sözleşme kısaltabilir. Kıdem, aynı işverendeki kesintisiz süredir ve işletme devrinde devam eder. Fesih, ıslak imzalı yazıyla ulaşmalıdır; ulaşma tarihi, sürenin başlangıcıdır ve posta kutusuna bırakılan yazı, olağan boşaltma saatinde ulaşmış sayılır.

Türkiye ile karşılaştırma ve dönüş planı

Türk iş kanununda ihbar süreleri kıdeme göre iki, dört, altı ve sekiz haftadır ve iki taraf için aynıdır; Alman sürelerinin işçi için sabit, işveren için uzayan yapısı Türk okuyucuya yabancıdır. Türk hukukunda ihbar süresine uymamak ihbar tazminatı doğurur; Alman hukukunda ise süreye uymayan fesih, doğru tarihe işler ve tazminat yerine ücret ödenir. Türkiye’ye dönüş için işten ayrılan çalışan, dört haftalık süreyi ayın on beşine ya da sonuna denk getirir; “hemen ayrılmak” işverenle ikale ya da fesih süresinden feragat anlaşmasıyla mümkündür ve yazılı yapılır. Bu anlaşma, işsizlik ödeneği bakımından bekleme süresi doğurabilir; kesin dönüşte bu sorun doğmaz. Çeviride “Kündigungsfrist” için “fesih bildirim süresi”, “zum 15. oder zum Ende eines Kalendermonats” için “ayın on beşine ya da sonuna” kullanılır.

İş sözleşmesinin ilk sayfasındaki bu madde, ilk aylarda ne kadar korunduğunuzu belirliyor.

Ne değişir

• Bildirim süresi kısalır — normal sürelerden belirgin biçimde daha kısadır.
• Fesih koruması kural olarak henüz devreye girmemiştir.

UyarıDeneme süresi ile belirli süreli sözleşme aynı şey değil

Deneme süresi süresiz bir sözleşmenin başlangıç dönemidir; sona erdiğinde iş ilişkisi devam eder. Belirli süreli sözleşme ise kendiliğinden biter. Sözleşmede hangisi olduğu ayrı maddelerde yazar.

Oturum dosyasında

Bazı izinler belirli bir işverene bağlıdır; deneme süresinde fesih, iznin dayanağını da etkileyebilir. Ek yaprak

Meslekî eğitimde ayrı düzen

İkili eğitim sözleşmesinin kendi deneme dönemi ve kuralları vardır. BBiG

Çeviride

Süre ve tarihler aynen aktarılır; "deneme süresi" karşılığı verilirken sözleşmenin süresiz mi belirli süreli mi olduğu da belirtilir.

Kanunun sınırları

Deneme süresi en çok altı ay olabilir; bu sürede bildirim süresi iki haftadır ve fesih koruması kanunu henüz işlemez (altı aylık bekleme süresi). Belirli süreli sözleşmede deneme süresi, sözleşme süresiyle orantılı olmalıdır (2022’den beri kanun hükmü); bir yıllık sözleşmede altı ay deneme orantısız sayılabilir. Deneme süresinde de özel korumalar (hamilelik, ağır engel) tam işler ve fesih, ayrımcılık yasağına tabidir. Deneme süresi bitince fesih için olağan süreler (dört hafta, ayın on beşi ya da sonu) ve altı aydan sonra fesih koruması başlar. Meslek eğitimi sözleşmesinde deneme en az bir, en çok dört aydır ve bu sürede iki taraf da gerekçesiz feshedebilir.

Türkiye’den gelen çalışan için

Nitelikli iş gücü vizesiyle gelen çalışanın deneme süresinde işten çıkarılması, oturum izninin dayanağını düşürür; yabancılar dairesi, iş kaybını öğrenince izni kısaltabilir ve yeni iş için çoğu zaman altı aya kadar süre tanır, bu süre iş arama iznidir ve bildirime bağlıdır. İşveren, iş kaybını dört hafta içinde daireye bildirmekle yükümlüdür. Bu yüzden deneme süresi feshi, oturum planını doğrudan etkiler ve fesih yazısı alınır alınmaz daireye yazılır. Türk iş hukukunda deneme süresi en çok iki ay (toplu sözleşmeyle dört ay) ve bu sürede ihbarsız fesih mümkündür; Alman iki haftalık bildirim süresi bunun tersidir ve çeviride “bildirim süresi iki hafta” açıkça yazılır. Deneme süresinde işveren de çalışan da gerekçe göstermez.