Standesamt

Almanya’da 2001–2017 arasında kurulabilen kayıtlı hayat ortaklığı kurumunun belgesi. 1 Ekim 2017’den sonra yeni ortaklık kurulmuyor; o tarihten önce kurulanlar ise geçerliliğini sürdürüyor ya da evliliğe dönüştürülebiliyor.

Belgede ne yazar

Tarafların adları, ortaklığın kurulduğu tarih ve yer, seçilen ortak ad, sicil numarası ve daire mührü. Sonradan sona erme ya da evliliğe dönüştürme varsa şerh olarak görünür.

Türkiye tarafında

Türk hukukunda bu kuruma karşılık gelen bir statü yoktur. Belge Türkiye’de medeni durum değişikliği doğurmaz; bir yabancı hukuk ilişkisinin varlığını gösterir. Miras ve sosyal güvenlik dosyalarında delil olarak sunulabilir ama tanınması ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir.

Çeviri

Terim çevirisinde dikkat: “evlilik” denmez. Doğru karşılık kayıtlı hayat ortaklığı biçimindedir; farkı silen bir çeviri belgeyi yanlış anlatır.

Hayat ortaklığının hukuki çerçevesi

Kayıtlı hayat ortaklığı (LPartG, 1 Ağustos 2001) aynı cinsiyetten iki kişi için evliliğe büyük ölçüde denk haklar (nafaka, miras, dul aylığı, ortak soyadı, üvey evlat edinme 2005’ten, vergi eşitliği 2013’ten) tanıdı; 1 Ekim 2017’de herkes için evlilik (Eheöffnungsgesetz) yürürlüğe girince yeni ortaklık kurulamaz oldu ve mevcut ortaklık, nüfus dairesinde iki tarafın ortak beyanıyla evliliğe dönüştürülebilir (LPartG § 20a; dönüşüm evliliğin başlangıcını ortaklığın kurulduğu tarihe götürür, emeklilik ve vergi bakımından önemli), dönüştürülmezse ortaklık aynen sürer. Belge (PStG § 58), ortaklığın kurulduğu nüfus dairesinin hayat ortaklığı kütüğünden çıkarılır: tarafların adları, doğum tarihleri ve yerleri, kurulma tarihi ve yeri, seçilen ortaklık adı, varsa dönüşüm ya da sona erme (mahkeme kararıyla, Aufhebung, boşanmaya paralel) şerhi. Eyaletlerde 2001 ile 2009 arasında noter ya da belediyede kurulan ortaklıklar kütüğe sonradan işlendi ve eski belgeler (noter senedi, eyalet formu) hâlâ dolaşımdadır; çeviride bunlar tanınmalıdır. Türk vatandaşı Almanya’da hayat ortaklığı kurmuş olabilir; Türk konsolosluğu bunu nüfus kaydına işlemez.

Türk makamlarında ve mirasta

Türk hukuku aynı cinsiyetten kişilerin evliliğini ve kayıtlı ortaklığını tanımaz; Alman ortaklık belgesi Türk nüfus kaydında hiçbir değişiklik doğurmaz ve Türk mahkemesi, Alman ortaklığına dayanan miras, nafaka ve dul aylığı taleplerini kamu düzeni (MÖHUK md. 5) gerekçesiyle reddedebilir, ama uygulama birlikli değildir: Türk SGK, Alman kurumunun sözleşme uyarınca ödediği dul aylığını (Alman kurumu Alman hukukuna göre öder ve Türkiye’ye gönderir) kendi işlemi olmadığı için sorgulamaz. Almanya’daki Türk vatandaşının Türkiye’deki taşınmaz mirasında Alman ortak, Türk mahkemesince mirasçı sayılmaz (Türk hukuku uygulanır); vasiyetnameyle saklı pay dışında bırakılan kısım ortak lehine düzenlenebilir. 2017 sonrası evliliğe dönüştürülmüş ortaklık, Türk makamlarında “evlilik” olarak da tanınmaz (aynı cinsiyet). Çeviride “Lebenspartnerschaft” için “kayıtlı hayat ortaklığı”, “Lebenspartnerschaftsurkunde” için “kayıtlı hayat ortaklığı belgesi”, “Umwandlung in eine Ehe” için “evliliğe dönüştürme”, “Aufhebung” için “sona erdirme (mahkeme kararıyla)”, “Lebenspartnerschaftsname” için “ortaklık adı (ortak soyadı)” kullanılır; “evlilik” ve “eş” kelimeleri kullanılmaz, “ortak” ve “ortaklık” denir, tarihler ve şerhler aynen aktarılır ve çevirmen notu Türk hukukunda karşılık bulunmadığını belirtir.

Türk ve Alman ad hukuku aynı değil. Çifte vatandaş bir kişinin adı iki ülkede farklı yazılabiliyor ve bu, belgeler arasında uyuşmazlık doğuruyor. Beyan bu düğümü çözer.

Ne zaman gerekir

• Çocuğun soyadının hangi hukuka göre belirleneceğinin seçilmesi.
• Evlilikte ortak soyadı seçimi ve doğum soyadının (Geburtsname) korunması.
• Almanya’da düzenlenen belgelerde adın yazımının Türk belgeleriyle uyumlu hâle getirilmesi.
• Vatandaşlık kazanımından sonra ad biçiminin uyarlanması.

Neden bu kadar sık sorun çıkar

Alman kayıt sistemleri Türkçe harfleri (ç, ğ, ı, ö, ş, ü) her zaman taşıyamaz ve kendi çevriyazım kurallarını uygular. Pasaportta “Şükrü” yazan kişi Alman belgesinde “Sükrü” ya da “Schuekrue” olarak görünebilir; iki belge aynı kişiye ait sayılmaz. Ad ve yazım bölümü.

Beyan bağlayıcıdır

Verilen beyan kural olarak geri alınamaz. Aile içinde tutarlı bir yazım kararlaştırıp bir kez beyan etmek, sonradan her belgeyi tek tek düzelttirmekten çok daha kolaydır.

Beyanın dayandığı hukuk

Beyanın hangi hukuka göre verileceği ayrı bir sorudur. Adda hangi ülkenin hukuku

Çocuğunuz Türkiye’de doğdu ve Alman vatandaşlığı da var. Alman sicilinde kaydı kendiliğinden oluşmaz; istemeniz gerekir.

Zorunlu değil

Kayıt yaptırmasanız da çocuğun vatandaşlığı ve hakları değişmez. Ama Alman doğum belgesi almak istiyorsanız — ve okul, sağlık sigortası, pasaport işlemlerinde çoğu zaman istenir — tescil gerekir.

Dosyada istenenler

• Türk doğum kayıt örneği — çok dilli Formül A tercih edilir.
• Ana-babanın evlenme belgesi ya da babalık tanıma belgesi.
• Ana-babanın vatandaşlık belgeleri.
• Ad seçimine ilişkin beyan gerekiyorsa Namenserklärung.

Nereye başvurulur

Almanya’da oturuyorsanız kendi nüfus dairenize; Türkiye’de oturuyorsanız Alman temsilciliği aracılığıyla yetkili nüfus dairesine.

UyarıÇeviri kuralı

Nüfus dairesi işlemi olduğu için çevirinin Almanya’da yetkilendirilmiş tercümandan gelmesi istenir. ⚠ Bu istek kanundan değil uygulamadan gelir: nüfus kanunu ve yönetmeliği çevirmenin taşıması gereken sıfatı hiç yazmaz. Yani daireye göre değişebilir ve önceden sorulmalıdır. Kanun ne diyor. Çok dilli Formül belgeleri kullanılırsa çeviri ihtiyacı büyük ölçüde ortadan kalkar. Kural.

Alman hukukunda evli olmayan çiftlerde velayet kendiliğinden anneye aittir. Babanın da velayet sahibi olması için iki tarafın da beyan vermesi gerekir.

Babalık tanımayla karıştırılıyor

İkisi ayrı işlemdir ve çoğu zaman aynı gün yapılır ama biri diğerini doğurmaz:

• Vaterschaftsanerkennung — soybağını kurar (kim baba).
• Sorgeerklärung — velayeti paylaştırır (kim karar verir).

Yalnız tanıma yapılmışsa baba, çocuğun pasaportu, okulu ya da tedavisi hakkında karar veremez.

Nerede verilir

Gençlik dairesinde (Jugendamt) ücretsiz, noterde ücretli. Her iki beyanın da resmî olarak belgelenmesi gerekir.

Türkiye’de kullanımı

Türk hukukunda velayet düzeni farklıdır; Alman beyanı Türkiye’de doğrudan hüküm doğurmaz ama mahkemeye delil olarak sunulur. Kâğıt apostil ve Türkçe yeminli çeviri gerekir.

Beyanın koşulları ve etkileri

Ortak velayet beyanı (BGB § 1626a Abs. 1 Nr. 1, § 1626b ve devamı) evli olmayan ebeveynlerin her ikisince şahsen, kamusal belgeyle (gençlik dairesi, noter, yurt dışında Alman konsolosluğu) ve şartsız verilir; doğumdan önce de verilebilir ve babalık tanıması geçerli olunca hüküm doğurur. Beyan, geri alınamaz; velayet yalnız aile mahkemesi kararıyla değişir (§ 1671, ayrılıkta bir ebeveynin tek velayet başvurusu). Anne beyan vermezse baba, aile mahkemesinden ortak velayet isteyebilir (§ 1626a Abs. 2, 2013 reformu: çocuğun esenliğine aykırı değilse verilir, anne sessiz kalırsa yazılı usulle). Gençlik dairesi, beyanları merkezi velayet siciline (Sorgeregister, çocuğun doğum yeri gençlik dairesinde) kaydeder ve anne, tek velayetli olduğuna dair olumsuz belgeyi (Negativbescheinigung, § 58a SGB VIII) buradan alır; pasaport, okul kaydı, tıbbi rıza ve seyahat için bu belge ya da beyan belgesi gerekir. Ortak velayet, ikametin belirlenmesi (Aufenthaltsbestimmungsrecht) dâhil bütün önemli kararları (okul seçimi, ameliyat, din, yurt dışına taşınma) iki ebeveynin ortak kararına bağlar; günlük işler çocuğun yanında yaşayan ebeveynindir (§ 1687).

Türkiye’ye taşınma ve Türk hukuku

Ortak velayette annenin çocukla Türkiye’ye kesin taşınması babanın rızasını ya da aile mahkemesinin iznini gerektirir; izinsiz taşınma uluslararası çocuk kaçırma sayılır (Lahey 1980 Sözleşmesi, Türkiye 2000’den beri taraf) ve Türk mahkemesi, çocuğun Almanya’ya iadesine karar verebilir; Türk konsolosluğu çocuğun pasaportu için de iki ebeveynin rızasını arar. Türk hukukunda evlilik dışı çocuğun velayeti anneye aittir (TMK md. 337) ve ortak velayet beyanı kurumu yoktur; ancak Yargıtay 2017’den beri (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 7 numaralı protokol uyarınca) ortak velayeti tanır ve Alman beyanı, Türk aile mahkemesinde tanıma davasıyla (MÖHUK md. 50 ve devamı, apostilli ve yeminli çevirili) ya da yeni velayet davasında delil olarak sonuç doğurur. Türk nüfus kaydında velayet alanı yoktur; beyan nüfusa işlenmez. Çeviride “Sorgeerklärung” için “ortak velayet beyanı”, “gemeinsame elterliche Sorge” için “ortak velayet”, “Aufenthaltsbestimmungsrecht” için “ikameti belirleme hakkı”, “Sorgeregister” için “velayet sicili”, “Negativbescheinigung” için “tek velayet belgesi (olumsuz belge)” kullanılır; beyan metni, çocuğun bilgileri ve belge tarihi aynen aktarılır.

Almanya’da evlilik dışı doğan çocuğun babasıyla hukuki bağı kendiliğinden kurulmaz. Tanıma beyanı olmadan baba, belgede yer almaz.

Nasıl yapılır

Beyan nüfus dairesinde, gençlik dairesinde (Jugendamt), noterde ya da mahkemede verilebilir; ücretsiz olduğu için çoğu kişi gençlik dairesini tercih eder. Annenin onayı (Zustimmung) şarttır ve ayrı bir belgeyle verilir.

Doğumdan önce de yapılabilir

Tanıma, çocuk doğmadan önce de verilebilir. Bu, doğum kaydına babanın ilk anda yazılmasını sağlar ve sonradan şerh ekleme adımını ortadan kaldırır.

Velayet ayrı bir şeydir

Babalık tanıma velayet vermez. Evli olmayan anne-babada velayet kendiliğinden annededir; ortak velayet için ayrı bir beyan gerekir — Sorgeerklärung.

Türkiye’de kullanımı

Çocuğun Türkiye nüfusuna baba hanesine tescilinde kullanılır. Kâğıt apostil + Türkçe yeminli çeviri + noter onayı gerekir. Doğum kaydındaki şerh de birlikte istenir.

Belgenin biçimi ve kayıt

Tanıma belgesi (Urkunde über die Anerkennung der Vaterschaft, BeurkG ve PStG § 44), beyanı alan makamın (nüfus dairesi memuru, gençlik dairesinin belge düzenleme yetkilisi, noter) düzenlediği resmî belgedir: babanın kimliği, çocuğun kimliği (doğmuşsa) ya da annenin kimliği ve tahmini doğum tarihi (doğum öncesi), tanıma beyanı (“Ich erkenne die Vaterschaft … an”), babanın hukuki sonuçlar hakkında bilgilendirildiği kaydı (nafaka, miras, soyadı), okunup onaylandığı cümlesi, imzalar ve mühür; annenin onay belgesi aynı biçimde ayrı düzenlenir ve iki belge birlikte doğum kaydını tutan nüfus dairesine gönderilir, daire çocuğun doğum kaydına babayı şerhle işler ve yeni doğum kaydı çıktısı babayı gösterir. Tanıma, çocuğun soyadını değiştirmez; ebeveynler ortak velayet beyanıyla ya da anne tek velayetle ad beyanı (BGB § 1617a) verirse çocuk babanın soyadını alabilir. Baba yabancıysa kimliği pasaportla tespit edilir ve Almanca bilmiyorsa tercüman (yeminli olması zorunlu değil, ama noter ve daire çoğu zaman ister) belgeye kaydedilir. Tanıma, çocuğun doğumundan önce yapılmışsa doğumla hüküm doğurur.

Çocuğun vatandaşlığı ve Türk kaydı

Alman vatandaşı babanın tanıdığı çocuk doğumla Alman vatandaşlığını kazanır (StAG § 4 Abs. 1: yirmi üç yaşından önce tanıma); Türk vatandaşı babanın tanıdığı çocuk Türk vatandaşlığını kazanır (5901 sayılı kanun md. 7 Abs. 1 b: babadan soybağı, tanıma ile) ve konsolosluk, tanıma belgesi, anne onayı ve Alman doğum kaydı çıktısıyla çocuğu Türk nüfus kaydına baba hanesine işler; belgeler apostilli ve yeminli çevirili ya da konsoloslukça doğrudan kabul edilir (uygulama konsolosluğa göre değişir, önceden sorulur). Türk hukukunda tanıma (TMK md. 295) annenin onayını aramaz ve Türk konsolosluğunda Türk usulüne göre tanıma da yapılabilir; ama Alman makamı, Türk konsolosluğunda yapılan tanımayı Alman doğum kaydına ancak anne onayı varsa işler, çevirmen notu iki usulü belirtir. 2017 sonrası oturum amaçlı tanıma şüphesinde (BGB § 1597a) nüfus dairesi işlemi durdurur ve yabancılar dairesi inceler; Türk vatandaşı baba için bu inceleme, oturum izni yoksa gündeme gelir. Çeviride “Vaterschaftsanerkennung” için “babalık tanıması”, “Urkunde über die Anerkennung der Vaterschaft” için “babalık tanıma belgesi”, “Zustimmungserklärung der Mutter” için “annenin onay beyanı”, “Beurkundung” için “resmî belge düzenleme”, “Randvermerk” için “kenar şerhi” kullanılır; beyan metni ve onay şerhi eksiksiz aktarılır.

“Bu kişi şu an evli mi?” sorusunun resmî yanıtı. Türkiye’deki bekârlık belgesinin Alman karşılığı gibi görünür ama içeriği aynı değildir.

Türk bekârlık belgesinden farkı

Türk belgesi genellikle “evlenmesine engel yoktur” biçiminde bir ehliyet beyanı taşır. Alman belgesi ise yalnız mevcut medeni durumu bildirir; evlenme ehliyeti hakkında hüküm kurmaz. Bu yüzden Türk makamı Alman belgesini bazen yetersiz bulur ve ek belge ister.

Nereden alınır

Nüfus dairesinden. Kişi Almanya’da hiç evlenmemişse dairenin kaydı olmayabilir; bu durumda genişletilmiş adres belgesindeki medeni durum bilgisi kullanılır.

Geçerlilik süresi

Belgenin üzerinde süre yazmaz ama makamlar çoğunlukla son altı ay içinde alınmış olmasını ister. Erken alınan belge başvuru gününde eskimiş sayılabilir.

Alman sisteminde medeni durum kaydı

Almanya’da merkezi bir medeni durum sicili yoktur; evlilik, evliliğin yapıldığı nüfus dairesinin evlenme kütüğünde, ölüm ve boşanma ise o kütüğe düşülen şerhlerle izlenir ve kayıt sisteminde (Melderegister) medeni durum alanı kişinin beyanına ve nüfus dairesi bildirimlerine göre tutulur. Bu yüzden “medeni durum belgesi” iki kaynaktan gelir: nüfus dairesinin evlenme kütüğüne dayanan kayıt çıktısı (evli ya da boşanmış olduğunu gösterir) ve kayıt dairesinin genişletilmiş kayıt belgesi (medeni durum alanı: ledig, verheiratet, geschieden, verwitwet, Lebenspartnerschaft). Yurt dışında evlilik için Alman nüfus dairesi evlenme ehliyeti belgesi (Ehefähigkeitszeugnis, PStG § 39) düzenler ve o belge, kaydı ve beyanı birlikte inceleyerek evlenme engeli bulunmadığını tespit eder; medeni durum belgesi bu tespiti yapmaz. Kayıt sistemindeki medeni durum yanlışsa (Türkiye’deki evlilik ya da boşanma bildirilmemişse) belge yanlış çıkar ve önce Türk belgesiyle düzeltme yapılır.

Türk makamlarında hangi belge yeter

Türk nüfus müdürlüğü ve konsolosluk, Alman vatandaşının Türkiye’de evlenmesi için Alman evlenme ehliyeti belgesini ister (Evlendirme Yönetmeliği md. 20, yabancı için “evlenme ehliyet belgesi”), medeni durum belgesini değil; Alman nüfus dairesi bu belgeyi Türk eşin belgeleriyle birlikte düzenler ve apostilli, yeminli çevirili sunulur, altı ay geçerlidir. Türk mahkemesi (boşanma, miras) ve SGK (dul aylığında yeniden evlenmediğinin kanıtı) Alman medeni durum belgesini genişletilmiş kayıt belgesi biçiminde kabul eder ve apostil ile çeviri ister. Almanya’da yaşayan Türk vatandaşı için Türk nüfus kayıt örneği (e-Devlet, medeni hâl satırıyla) Alman makamlarında medeni durum kanıtıdır ve Alman nüfus dairesi, Türk vatandaşının Almanya’da evlenmesinde bunu ve Türk konsolosluğunun evlenme ehliyet belgesini ister. Çeviride “Familienstand” için “medeni durum”, “ledig” için “bekâr”, “verheiratet” için “evli”, “geschieden” için “boşanmış”, “verwitwet” için “dul”, “Ehefähigkeitszeugnis” için “evlenme ehliyeti belgesi” kullanılır; belgenin hangi kaynaktan (nüfus dairesi ya da kayıt dairesi) olduğu çevirmen notunda belirtilir ve tarih korunur.

Cenazenin Almanya’dan Türkiye’ye nakli için ölüm belgesi tek başına yetmez. Uluslararası nakil ayrı bir belgeye bağlıdır.

İki ayrı belge karışıyor

• Leichenschauschein — ölüm muayenesi raporu; hekim düzenler, ölümün sebebini ve zamanını gösterir. Nüfus dairesi ölüm kaydını buna dayanarak yapar.
• Leichenpass — nakil belgesi; cenazenin sınır ötesine taşınmasına izin verir. Genellikle nüfus dairesi ya da yetkili sağlık makamı düzenler.

Nakil zinciri

Hekim raporu → nüfus dairesine ölüm bildirimi → ölüm kaydı → nakil belgesi → konsolosluk işlemleri → havayolu kabulü. Her adım bir öncekinin belgesini ister; zincirin ortasından başlanamaz.

Çeviri

Türkiye’de kullanılacağı için Türkçe çeviri gerekir. Nakil işlemleri hızlı yürüdüğünden çeviri ve onay çoğu zaman eşzamanlı yapılır; belgeleri toplu gönderin.

Cenaze nakli ve defin süreleri dinî ve idari kurallara tabidir; işlem yapan cenaze şirketi ve konsolosluk güncel şartları bildirir.

Uluslararası kurallar ve belgenin içeriği

Cenaze nakil belgesi, 1937 Berlin Cenaze Nakli Anlaşması (Türkiye ve Almanya taraf) ve 1973 Strazburg Anlaşması (Almanya taraf, Türkiye taraf) uyarınca düzenlenir; eyalet defin kanunlarına göre yetkili makam belediye düzenleme dairesi (Ordnungsamt) ya da sağlık dairesidir ve belge, ölenin kimliğini, ölüm tarihini ve yerini, ölüm sebebini (bulaşıcı hastalık kaydı ayrı), tabutun niteliğini (metal iç tabut, lehimli, anlaşma şartı; Müslüman definlerinde kefen tabut içinde), nakil yolunu ve varış yerini (mezarlık) yazar, mühür ve imza taşır. Ekler: ölüm belgesi, hekimin ölüm tespit belgesi (bulaşıcı hastalık yok kaydıyla), savcılık serbest bırakma yazısı (doğal olmayan ölümde), cenaze şirketinin tahnit ya da hijyen belgesi (havayolu isterse), varış ülkesi konsolosluğunun nakil izni. Yakılmış cenazenin küllerinin nakli için ayrı belge (Urnenpass ya da yakma belgesi) yeter ve tabut şartı yoktur. Belge, cenaze şirketince alınır ve havayoluna (kargo ya da özel cenaze taşıma) ya da karayolu cenaze aracına verilir; kara yolunda transit ülkeler için de belge geçerlidir.

Türk konsolosluğu ve Türkiye’de teslim

Türk konsolosluğu, Türkiye’ye nakil için cenaze nakil iznini (ölüm belgesi, Alman nakil belgesi, cenaze şirketinin beyanı ve ölenin Türk kimliği ya da pasaportuyla) düzenler ve ölümü Türk nüfus kaydına işler; işlem aynı gün yapılır ve cenaze fonu üyeliği (DİTİB, İGMG, ATİB ve benzeri fonlar nakli ve defni organize eder) varsa fon, belgeleri konsolosluğa kendisi sunar. Türkiye’de havalimanı sağlık denetleme merkezi (Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü) Alman nakil belgesini ve konsolosluk iznini kontrol eder, tabutu açtırmaz ve cenazeyi belediye cenaze hizmetlerine teslim eder; belediye, defin ruhsatını (Türk umumi hıfzıssıhha kanunu) nakil belgesine dayanarak verir ve Türkçe çeviri, belediye tarafından istenebilir, konsolosluk izni Türkçe olduğu için çoğu zaman yeter. Türkiye’den Almanya’ya nakilde Türk belediyesi cenaze nakil belgesini (yurt dışı için, sağlık müdürlüğü onayıyla) düzenler ve Alman mezarlık idaresi bunu çevirili ister. Çeviride “Leichenpass” için “cenaze nakil belgesi”, “Leichenschauschein” için “ölü muayene belgesi”, “Todesbescheinigung” için “ölüm tespit belgesi”, “Überführung” için “nakil”, “Bestattungsunternehmen” için “cenaze şirketi”, “Urnenpass” için “kül nakil belgesi” kullanılır; tarih, tabut niteliği ve varış yeri aynen aktarılır.

Ölüm belgesinin çok dilli biçimi. Yas sürecinde evrak işi en son isteyeceğiniz şeydir; bu belge çeviri ve apostil adımlarını tamamen atlatır.

Ne zaman yeter

Nüfustan düşüm, banka bildirimi, sigorta başvurusu gibi ölüm olayının ispatının yettiği işlemlerde. Numaralı alanlar formun kendisinde çok dilli basılıdır.

Ne zaman yetmez

Veraset ilamı ve taşınmaz devri gibi işlemlerde mahkeme ölenin medeni durumunu ve mirasçı çevresini görmek ister; sicilden onaylı çıktı gerekir.

Nereden alınır

Ölümün kaydedildiği yerdeki nüfus dairesinden. Türkiye’de gerçekleşen bir ölüm için aynı belge e-Devlet’ten “Çok Dilli Ölüm Kayıt Örneği (Formül C)” olarak alınabilir.

Formun alanları ve sözleşmenin kapsamı

Formül C, 1976 Viyana Sözleşmesi’nin (CIEC 16, Almanya 1997, Türkiye 1985) üçüncü formudur ve dokuz alan içerir: düzenleyen devlet ve nüfus dairesi, ölüm kaydı çıktı numarası, ölüm tarihi ve yeri, ölenin soyadı, adları, cinsiyeti, doğum tarihi ve yeri, son eşinin soyadı ve adları, anne ve babasının soyadı ile adları, düzenleme tarihi, mühür ve imza; alan başlıkları formun ön yüzünde Almanca, Fransızca ve İngilizce, arka yüzünde Türkçe dâhil sözleşme dillerinde basılıdır ve tarih ile yer kodlarla (Mo, Ma, Mar) yazılır. Belge, sözleşme devletlerinde çevirisiz ve tasdiksiz kabul edilir (md. 8); Türkiye ile Almanya arasında apostil de gerekmez. Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde (örneğin Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık) form geçersizdir ve Almanca ölüm belgesi apostilli ve çevirili sunulur. Form, ölüm sebebi içermez; ölüm sebebi belgesi (Todesbescheinigung) sağlık dairesinden ayrı istenir ve sigorta ile miras işlemlerinde bazen gerekir.

Türkiye’deki miras ve SGK işlemlerinde

Türk sulh hukuk mahkemesi ve noter, mirasçılık belgesi (veraset ilamı) için Alman ölümünü Formül C ile kabul eder ve nüfus kaydına işlenmiş olmasını arar; ölüm, konsolosluk aracılığıyla Türk nüfus kaydına önce işlenir (nüfus hizmetleri kanunu, konsolosluk ölüm belgesini düzenler ve MERNİS’e işler), sonra mahkeme nüfus kaydından mirasçıları belirler. Türk SGK, ölüm aylığı ve cenaze ödeneği için Formül C’yi doğrudan kabul eder; Alman emeklilik sigortası da Türkiye’deki ölümü e-Devlet’ten alınan Formül C ile kabul eder ve dul aylığı başvurusu SGK aracılığıyla sözleşme formuyla yapılır. Türk bankası ve tapu, Formül C’yi veraset ilamıyla birlikte ister. Türkiye’deki ölüm için e-Devlet “çok dilli ölüm kayıt örneği” anında alınır ve Almanya’da ölüm kaydı (Alman vatandaşı için Berlin I nüfus dairesi, Auslandsbeurkundung) ve miras mahkemesi bunu çevirisiz kabul eder. Çeviride Formül C çevrilmez; yalnız istenirse çevirmen, alan açıklamalarını Türkçe olarak yan belgede verir ve “Sterbeeintrag” için “ölüm kaydı”, “Auszug” için “kayıt örneği” karşılığını kullanır.

Miras, emeklilik ve dul-yetim aylığı dosyalarının tamamı bu belgeye dayanır. Kısa ölüm belgesi çoğu zaman yetmez, çünkü makam ölenin medeni durumunu ve son ikametini de görmek ister.

Üzerinde ne yazar

• Ölenin adı, doğum tarihi ve yeri, son ikamet adresi.
• Ölüm yeri ve zamanı (saat dâhil).
• Medeni durumu ve varsa eşinin adı.
• Ana-baba bilgisi.
• Sicil numarası, daire mührü ve düzenleme tarihi.

Türkiye’deki işlemler

Nüfustan düşüm, veraset ilamı, tapu devri ve SGK işlemleri. Türkiye’de taşınmaz varsa veraset ilamı için mahkemeye sunulur.

Çeviri ve apostil

Kâğıt apostil + Türkiye’de yeminli tercüme + noter onayı. Cenaze nakli söz konusuysa ayrıca Leichenpass gerekir.

Yalnız ölüm olayının ispatı yetiyorsa çok dilli Formül C belgesi çevirisiz kabul edilir.

Kütük çıktısı ile ölüm belgesi farkı

2009 nüfus kanunu reformundan beri Alman nüfus daireleri kütükleri elektronik tutar ve iki tür belge verir: kişi hâl belgesi (Personenstandsurkunde: Sterbeurkunde, PStG § 60, standart içerik) ve kütükten onaylı çıktı (beglaubigter Registerausdruck, § 55 Abs. 1 Nr. 3, kaydın tamamı: ana kayıt, sonradan düşülen şerhler ve “Hinweise” bölümü, yani ölenin doğum kaydına, evlilik kaydına ve çocuklarına atıflar); çıktı, kaydın düzenleyen memurun adı ve kayıt tarihiyle, sonradan yapılan düzeltmelerle birlikte verilir ve mahkemeler (miras mahkemesi, Türk mahkemesi), emeklilik sigortası ve sigorta şirketleri ayrıntı gerektiğinde bunu ister. Belge, ölümün kaydedildiği nüfus dairesinden (ölüm yeri) talep edilir; talep hakkı eş, üst ve alt soy, kardeş ve hukuki menfaati kanıtlayan kişilere (§ 62) aittir, avukat müvekkil adına ister. Çevrimiçi başvuru çoğu belediyede vardır ve belge posta ile gelir; harç eyalete göre. Ölüm saati ve yeri, kayıtta hekimin ölüm tespit belgesine dayanır; “Todeszeitpunkt unbekannt” (ölüm zamanı bilinmiyor) kaydı bulunmuş cesetlerde görülür ve Türk mahkemesi için çevirmen notu gerektirir. Kayıt, yabancı vatandaş için de tutulur ve konsolosluğa bildirilir.

Türk mirasçılık belgesi ve SGK için

Türk sulh hukuk mahkemesi ya da noter (2011’den beri noter de mirasçılık belgesi verir, ama yabancı unsurlu ve vasiyetli işlerde mahkeme) mirasçılık belgesi için Alman ölüm kaydını nüfus kaydına işlenmiş hâliyle ister; konsolosluk, Alman kütük çıktısı ya da Formül C ile ölümü Türk nüfusuna işler (nüfus hizmetleri kanunu md. 31 ve devamı) ve mirasçılar Türk nüfus kaydından belirlenir. Kütük çıktısı, ölenin son medeni durumunu ve eşini gösterdiği için Türk mahkemesi, Formül C’de görünmeyen boşanma ya da ikinci evlilik şerhlerini buradan okur; apostil (nüfus dairesi belgesi için eyalet bölge hükümeti ya da belediye idaresi) ve yeminli çeviri gerekir. Türk SGK dul ve yetim aylığında, Alman emeklilik sigortası Türkiye’deki ölüm için Türk kütük çıktısını (e-Devlet ölüm kayıt örneği, çok dilli) sözleşme formuyla kabul eder. Almanya’daki taşınmaz ve banka hesabı için Alman miras mahkemesi mirasçılık belgesi (Erbschein) düzenler ve bunun için kütük çıktısı gerekir; Türk veraset ilamı Almanya’da kabul edilmez. Çeviride “beglaubigter Ausdruck aus dem Sterberegister” için “ölüm kütüğünden onaylı çıktı”, “Sterbeurkunde” için “ölüm belgesi”, “Sterbeeintrag” için “ölüm kaydı”, “Hinweise” için “atıf kayıtları”, “Folgebeurkundung” için “sonradan düşülen şerh”, “Todeszeitpunkt” için “ölüm zamanı” kullanılır; kayıt numarası, memur adı ve şerhler aynen aktarılır.

Türkiye’de evlendiniz ve Almanya’da yaşıyorsunuz. Evliliğiniz Almanya’da zaten geçerlidir — ayrıca tescil ettirmek zorunda değilsiniz. Ama Alman nüfus dairesinden evlenme belgesi almak istiyorsanız tek yol budur.

Zorunlu değil, ama işinizi kolaylaştırır

Tescil yaptırmazsanız her işlemde Türk belgesini, çevirisini ve apostilini yeniden sunmanız gerekir. Tescilden sonra Alman sicilinden belge alırsınız ve o belge her dairede sorunsuz geçer.

Dosyada istenenler

• Türk evlenme kayıt örneği (çok dilli Formül B tercih edilir — çeviri gerektirmez).
• Eşlerin doğum kayıtları.
• Önceki evlilik varsa sona erme belgesi ve gerekiyorsa tanıma kararı.
• Oturum belgeleri ve adres kaydı.

Çeviri kuralı

Nüfus dairesi işlemidir: çevirinin Almanya’da yetkilendirilmiş tercümandan gelmesi istenir. Çok dilli Formül belgelerini kullanarak çeviri ihtiyacını büyük ölçüde ortadan kaldırabilirsiniz.

Usul, yetki ve inceleme

Sonradan tescil (PStG § 34), eşlerden birinin Alman vatandaşı, vatansız ya da Almanya’da mülteci statülü olması hâlinde ikamet yerinin nüfus dairesinde, ikamet yoksa Berlin I nüfus dairesinde talep üzerine yapılır; iki Türk vatandaşı eş için Alman tescili mümkün değildir, ama Türk evlilik belgesi Almanya’da zaten geçerlidir ve kayıt dairesine medeni durum için bildirilir. Nüfus dairesi, evliliğin Türk hukukuna göre geçerli kurulduğunu (Türk evlendirme memuru önünde, iki tanıkla; imam nikâhı geçersiz), evlenme engeli bulunmadığını (mevcut evlilik, akrabalık, yaş: Alman hukuku on sekiz yaş altı evliliği tanımaz, 2017 kanunuyla on altı yaş altı kesin geçersiz, on altı ile on sekiz arası iptal edilebilir) ve belgelerin gerçekliğini (şüphede büyükelçilik doğrulaması) inceler; inceleme aylar sürebilir. Tescil sonrası evlenme kaydı çıktısı (Eheurkunde) ve çok dilli Formül B Alman dairesinden alınır ve soyadı beyanı (EGBGB Art. 10 Abs. 2: Alman hukukunu ya da eşlerden birinin milli hukukunu seçme) tescille birlikte yapılır; Türk hukukuna göre kadının kocasının soyadını almış olması Alman kaydına beyanla işlenir. Harç eyalete göre değişir. Türk boşanma kararıyla sona ermiş önceki evlilik için Alman tanıma işlemi (FamFG § 107, eyalet adalet idaresi) tescilden önce gerekir.

Belge zinciri ve çeviri kuralı

Dosya: Türk çok dilli evlenme kayıt örneği (Formül B, e-Devlet, çeviri ve apostil gerekmez) ya da tam evlenme kayıt örneği (apostilli, Almanya’da yetkili tercümanın çevirisiyle), eşlerin doğum kayıt örnekleri (Formül A), Türk nüfus kayıt örneği (tam, önceki evlilikler ve boşanmalar için, apostilli ve çevirili), önceki evlilik varsa boşanma kararı ve kesinleşme şerhi ile Alman tanıma kararı, Alman eşin doğum belgesi ve kimliği, Türk eşin pasaportu ve oturum belgesi, kayıt belgesi. Nüfus dairesi işlemi olduğu için Türkiye’de yapılmış çeviri kabul edilmeyebilir; Alman mahkemesince yeminli kılınmış ya da yetkilendirilmiş tercümanın çevirisi istenir ve Türkiye’deki büro bu çeviriyi yapamaz, yalnız belgelerin toplanmasında ve Formül belgelerinin doğru seçilmesinde yardım eder. Türk konsolosluğunun düzenlediği evlenme belgesi (konsolosluk evlendirme yetkisiyle Almanya’da yaptığı nikâh) Alman dairesince Türk belgesi olarak aynı usulle tescil edilir. Çeviride “Nachbeurkundung” için “sonradan tescil”, “Eheregister” için “evlenme kütüğü”, “Eheurkunde” için “evlenme kaydı çıktısı”, “Namenserklärung” için “soyadı beyanı”, “Anerkennung ausländischer Entscheidungen in Ehesachen” için “evlilik davalarında yabancı kararların tanınması” kullanılır; belge listesi ve tarihler aynen aktarılır ve çevirmen notu, çevirinin Almanya’da yetkilendirilmiş tercümandan istenebileceğini belirtir.