Sorgeerklärung (ortak velayet beyanı)

Alman hukukunda evli olmayan çiftlerde velayet kendiliğinden anneye aittir. Babanın da velayet sahibi olması için iki tarafın da beyan vermesi gerekir.

Babalık tanımayla karıştırılıyor

İkisi ayrı işlemdir ve çoğu zaman aynı gün yapılır ama biri diğerini doğurmaz:

• Vaterschaftsanerkennung — soybağını kurar (kim baba).
• Sorgeerklärung — velayeti paylaştırır (kim karar verir).

Yalnız tanıma yapılmışsa baba, çocuğun pasaportu, okulu ya da tedavisi hakkında karar veremez.

Nerede verilir

Gençlik dairesinde (Jugendamt) ücretsiz, noterde ücretli. Her iki beyanın da resmî olarak belgelenmesi gerekir.

Türkiye’de kullanımı

Türk hukukunda velayet düzeni farklıdır; Alman beyanı Türkiye’de doğrudan hüküm doğurmaz ama mahkemeye delil olarak sunulur. Kâğıt apostil ve Türkçe yeminli çeviri gerekir.

Beyanın koşulları ve etkileri

Ortak velayet beyanı (BGB § 1626a Abs. 1 Nr. 1, § 1626b ve devamı) evli olmayan ebeveynlerin her ikisince şahsen, kamusal belgeyle (gençlik dairesi, noter, yurt dışında Alman konsolosluğu) ve şartsız verilir; doğumdan önce de verilebilir ve babalık tanıması geçerli olunca hüküm doğurur. Beyan, geri alınamaz; velayet yalnız aile mahkemesi kararıyla değişir (§ 1671, ayrılıkta bir ebeveynin tek velayet başvurusu). Anne beyan vermezse baba, aile mahkemesinden ortak velayet isteyebilir (§ 1626a Abs. 2, 2013 reformu: çocuğun esenliğine aykırı değilse verilir, anne sessiz kalırsa yazılı usulle). Gençlik dairesi, beyanları merkezi velayet siciline (Sorgeregister, çocuğun doğum yeri gençlik dairesinde) kaydeder ve anne, tek velayetli olduğuna dair olumsuz belgeyi (Negativbescheinigung, § 58a SGB VIII) buradan alır; pasaport, okul kaydı, tıbbi rıza ve seyahat için bu belge ya da beyan belgesi gerekir. Ortak velayet, ikametin belirlenmesi (Aufenthaltsbestimmungsrecht) dâhil bütün önemli kararları (okul seçimi, ameliyat, din, yurt dışına taşınma) iki ebeveynin ortak kararına bağlar; günlük işler çocuğun yanında yaşayan ebeveynindir (§ 1687).

Türkiye’ye taşınma ve Türk hukuku

Ortak velayette annenin çocukla Türkiye’ye kesin taşınması babanın rızasını ya da aile mahkemesinin iznini gerektirir; izinsiz taşınma uluslararası çocuk kaçırma sayılır (Lahey 1980 Sözleşmesi, Türkiye 2000’den beri taraf) ve Türk mahkemesi, çocuğun Almanya’ya iadesine karar verebilir; Türk konsolosluğu çocuğun pasaportu için de iki ebeveynin rızasını arar. Türk hukukunda evlilik dışı çocuğun velayeti anneye aittir (TMK md. 337) ve ortak velayet beyanı kurumu yoktur; ancak Yargıtay 2017’den beri (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 7 numaralı protokol uyarınca) ortak velayeti tanır ve Alman beyanı, Türk aile mahkemesinde tanıma davasıyla (MÖHUK md. 50 ve devamı, apostilli ve yeminli çevirili) ya da yeni velayet davasında delil olarak sonuç doğurur. Türk nüfus kaydında velayet alanı yoktur; beyan nüfusa işlenmez. Çeviride “Sorgeerklärung” için “ortak velayet beyanı”, “gemeinsame elterliche Sorge” için “ortak velayet”, “Aufenthaltsbestimmungsrecht” için “ikameti belirleme hakkı”, “Sorgeregister” için “velayet sicili”, “Negativbescheinigung” için “tek velayet belgesi (olumsuz belge)” kullanılır; beyan metni, çocuğun bilgileri ve belge tarihi aynen aktarılır.