İdare hukuku

İkisi de "koşul" diye çevriliyor ama kendiliğinden sonuç doğurmaları ortak, doğurdukları sonuç farklı.

Fark

DikkatOrtak tehlike

İkisi de kendiliğinden işler: kimse ayrıca bir karar göndermez. Kişi durumdan haberdar olmayabilir ve izinsiz duruma düşebilir.

Yükümlülükten farkı

Yükümlülükte (Auflage) izin ayakta kalır; makam ayrı bir işlem yapmak zorundadır. Yan koşullar

Nerede karşınıza çıkar

Oturum kartının ek yaprağında yazan çalışma sınırı ve ikamet yükümlülüğü bu kategoridedir. Ek yaprak

Çeviride

Üç kelime ayrı karşılanır: süre sınırı, şart, yükümlülük.

Oturum izninde uygulanışı

Oturum izni her zaman süreli verilir (Befristung); süre, iznin amacına göre kanunla ya da makamın takdiriyle belirlenir ve uzatma başvurusu süre dolmadan yapılır, yapılırsa izin başvuru sonuçlanana kadar sürüyor sayılır (Fiktionswirkung). Şart (Bedingung) oturum izninde nadirdir; örneği, iş sözleşmesinin sona ermesiyle iznin sona ermesi kaydıdır. İş sözleşmesine bağlı izinlerde bu şart çoğu zaman yükümlülük ya da yan koşul olarak düzenlenir ve iş bitince makam ayrıca süreyi kısaltır. Ek yaprakta “erlischt mit …” ifadesi şart, “gültig bis …” ifadesi süre sınırıdır.

Sözleşmelerde uygulanışı

İş sözleşmesinde süre sınırı (belirli süreli iş sözleşmesi) yazılı şekil ister ve sebepsiz süre sınırı en çok iki yıl olabilir; şekil bozuksa sözleşme süresiz sayılır. Kira, kredi ve satış sözleşmelerinde şart, geciktirici (aufschiebend) ya da bozucu (auflösend) olabilir; Türk hukukundaki “taliki” ve “infisahi” şartla aynı kavramdır. Çeviride “aufschiebende Bedingung” için “geciktirici şart”, “auflösende Bedingung” için “bozucu şart”, “Befristung” için “süre kaydı” ya da “süre sınırı” kullanılır; “koşul” tek başına bu ayrımı kaybettirir ve makam kararlarında sonucu değiştirir.

Makam yanlış bilgi verdi, dosya battı — tazminat mümkün mü?

İlke

Kamu görevlisinin görevini ihlal etmesi sonucu doğan zarardan devlet sorumlu olabilir. Ama koşullar dardır.

UyarıÜç koşul birlikte aranır

• Görev ihlali.
• Kusur.
• İhlal ile zarar arasında nedensellik.

Ayrıca zarardan kaçınmak için hukuk yollarının kullanılmış olması beklenir: itiraz edilmeden geçen bir karar için tazminat istemek çoğu zaman sonuçsuz kalır.

ÖnemliYazılı bilgi burada değer kazanır

Makamın yanlış bilgi verdiği ancak yazılı cevapla gösterilebilir. Telefonda alınan bilginin kaydı kalmaz. Makama yazılı soru

Dayanak ve yol

Anayasa madde 34 ve BGB § 839: kamu görevlisi, üçüncü kişiye karşı görevini kusurla ihlal ederse doğan zararı devlet tazmin eder; görevli kişisel olarak sorumlu tutulmaz, devlet ona rücu edebilir. Dava, idare mahkemesinde değil, adlî yargıda eyalet mahkemesinde açılır ve avukat zorunludur. Zamanaşımı, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren üç yıldır. Yanlış bilgi verme, gecikme (makul sürenin aşılması) ve hukuka aykırı karar tipik ihlallerdir; ama her hukuka aykırı karar kusur demek değildir.

Önce diğer yollar

Kanun, zarar görenin zararı kanun yollarıyla önleyebilecekken önlememesi hâlinde tazminatı reddeder; yani itiraz ve dava yolları kullanılmamışsa tazminat davası çoğu zaman düşer. Bu, makam hatasına karşı önce itiraz etmenin, tazminat hakkını korumak için de gerekli olduğu anlamına gelir. Makamın hatalı bilgisi yazılıysa ispat kolaydır; sözlüyse neredeyse imkânsızdır. Zarar somut olmalıdır: boşa giden harç, çeviri masrafı, kaybedilen gelir; belgelenir. Türkiye’den açılacak tazminat davası, Almanya’da avukat ve teminat gerektirir.

UyarıSınır

Bu sayfa kavramı tanıtır; tazminat talebi avukat işidir ve süreye bağlıdır.

İtiraz ettiniz — peki karar bu arada uygulanıyor mu?

Kural

İtiraz, kararın uygulanmasını durdurur. Yani karar askıya alınır.

Dikkatİstisnalar önemli

Ödeme yükümlülüğü doğuran kararlarda ve makamın sofortige Vollziehung (derhâl icra) kararı verdiği hâllerde durdurucu etki yoktur. Karar bunu ayrıca yazar; yazıyorsa itiraz tek başına yetmez.

Ne yapılabilir

Durdurucu etki yoksa mahkemeden geçici koruma istenebilir. Bu ayrı bir başvurudur ve hızlı hareket gerektirir.

Belgede aranacak

Hüküm bölümünde sofort vollziehbar ya da aufschiebende Wirkung entfällt ifadeleri. Çeviride düşürülmez.

İlgili

İtiraz · Geçici ile nihai

Kanunî istisnalar

VwGO § 80 Abs. 2 uyarınca kamu harç ve masraf kararlarında, polisin ertelenemez emirlerinde, federal ya da eyalet kanununun öngördüğü hâllerde ve makamın kamu yararı ya da bir tarafın üstün menfaati nedeniyle derhâl uygulamayı ayrıca emrettiği hâllerde itiraz durdurmaz. Oturum hukukunda başvurunun reddine karşı itiraz çoğu zaman durdurucu etki taşımaz; yani ret kararıyla birlikte çıkış yükümlülüğü doğar. Vergi kararlarında da itiraz tahsili durdurmaz. Bu istisnaların hepsi kararın son bölümünde yazar.

Geçici koruma talebi

Durdurucu etki yoksa idare mahkemesine VwGO § 80 Abs. 5 uyarınca başvurulur ve durdurucu etkinin kurulması ya da yeniden kurulması istenir; harç kararlarında önce makama durdurma talebi yapılması gerekir. Mahkeme, kararın hukuka uygunluğuna ilişkin özet değerlendirme ve menfaat tartısı yapar; belgeler ve yaklaşık ispat yeterlidir. Talep, itirazla aynı hafta içinde yapılır; karar uygulanmış olsa bile (örneğin sınır dışı) talep mümkündür, ama etkisi sınırlıdır. Türkiye’den yapılan talepte vekil ve Almanca dilekçe şarttır.

Ret kararının gerekçesi anlaşılmıyorsa, dosyanın kendisine bakmak mümkün.

Hak nedir

İlgili kişi, kendisi hakkındaki idari dosyayı inceleyebilir. Talep yazılı yapılır ve dosya numarası belirtilir. Dosya numarası

ÖnemliNeden değerli

Karar gerekçesi özettir; makamın hangi belgeye, hangi bilgiye dayandığı dosyada görülür. Yanlış bir bilgi varsa düzeltmenin yolu buradan geçer.

Sınırları var

Üçüncü kişilerin verileri ve bazı iç yazışmalar kapsam dışında tutulabilir. Makam neyi vermediğini gerekçelendirmelidir.

Süre işlemeye devam eder

İnceleme talebi itiraz süresini durdurmaz. İkisi paralel yürütülür. İtiraz açıklaması

Türkiye’den

Vekâletle de yapılabilir; vekâletnamenin kapsamına "dosya inceleme" açıkça yazılmalıdır.

Talep yazısı örneği

“In der Angelegenheit Az. … beantrage ich Akteneinsicht gemäß § 29 VwVfG. Ich bitte um Übersendung einer vollständigen Kopie der Akte, vorzugsweise in elektronischer Form, an … .” Sosyal hukukta dayanak SGB X § 25, vergi hukukunda AO’da açık bir hak yoktur ama uygulamada takdiren verilir. Yazıya kimlik kopyası ve vekil varsa vekâletname eklenir. Makam, dosyayı kendi binasında incelemeye açabilir ya da kopya gönderebilir; kopya için sayfa başına ücret alınabilir.

Dosya geldiğinde

Dosya, giriş kayıtlarıyla tarih sırasına dizilmiştir; ilk okunan şey, gönderdiğiniz belgelerin giriş tarihleri ve makamın iç notlarıdır. Notlar, hangi belgenin neden yetersiz sayıldığını, hangi görüşün alındığını ve kararın taslağını gösterir. Eksik olduğu iddia edilen belge dosyada varsa giriş kaşesiyle kanıtlanır; yoksa gönderi kaydınızla karşılaştırılır. Dosyanın kopyası arşive girer; itiraz ve dava aşamasında aynı dosya yeniden istenmek zorunda kalmaz. Türkiye’den talepte elektronik kopya ve vekil, en pratik yoldur.

Sürenin ne zaman başladığı tartışılıyorsa, cevabı bu belgede.

Ne yapar

Belgenin muhataba hangi gün teslim edildiğini resmî olarak kaydeder. Postacı tarihi yazar, belge dosyaya döner.

ÖnemliSüre buradan işler

İtiraz süresi kararın üzerindeki tarihten değil, tebliğ tarihinden başlar. Aradaki fark günlerce olabilir ve son günü belirler. § 70 VwGO

Zarfı saklayın

Muhatabın elinde kalan tek kanıt çoğu zaman zarftır. Üzerindeki tarih, süre kaçtığı iddia edildiğinde tartışmanın merkezine oturur. İtiraz süresi kaçmış gerekçesi

Yurt dışına tebligat

Türkiye’deki muhataba tebligat kendi kurallarına göre yapılır ve daha uzun sürer. Tebligat sözleşmesi

Çeviride

Tarih, teslim biçimi ve teslim alanın adı aynen aktarılır.

Belgede ne yazar

Gönderen makam ve dosya numarası, muhatabın adı ve adresi, teslim tarihi ve saati, teslim biçimi (muhataba elden, hane üyesine, posta kutusuna bırakma, işyerine) ve teslim alanın adı, postacının imzası. Teslim edilemediyse neden (adres bilinmiyor, taşınmış, kabul edilmedi) yazılır ve belge makama döner. Posta kutusuna bırakma (Ersatzzustellung durch Einlegen) geçerli tebliğdir; zarfın üstündeki tarih, posta kutusuna bırakılma tarihidir ve süre o gün işlemeye başlar.

Tebliğ tarihini tartışmak

Tebliğ belgesi resmî belgedir ve tarihin doğruluğu bakımından tam ispat gücü taşır; aksi ancak belgenin yanlışlığının kanıtıyla (örneğin o tarihte posta kutusunun kullanılamaz olduğu) ileri sürülebilir. Hane üyesine teslimde belgeyi size geç iletmesi süreyi uzatmaz. Taşındıktan sonra eski adrese yapılan tebligat, taşınma bildirilmemişse geçerli olabilir; bildirilmişse geçersizdir ve bildirim kanıtı bu tartışmanın merkezidir. Türkiye adresine tebliğde belge, Türk posta idaresinin ya da mahkemenin teslim tutanağıdır ve Almanya’ya döner; kopyası saklanır.

Karar başlığındaki iki-üç harf, hangi yargı kolundan ve hangi kademeden geldiğini söyler.

Adli yargı

• AG — Amtsgericht, sulh mahkemesi. Aile ve miras işleri burada başlar.
• LG — Landgericht, asliye mahkemesi.
• OLG — Oberlandesgericht, bölge yüksek mahkemesi.

Uzmanlık yargısı

• VG — Verwaltungsgericht, idare mahkemesi. Oturum ve vatandaşlık uyuşmazlıkları.
• SG — Sozialgericht, sosyal mahkeme. Emeklilik ve sigorta uyuşmazlıkları.
• FG — Finanzgericht, vergi mahkemesi.

ÖnemliYargı kolu itiraz yolunu belirler

Emeklilik kararına itiraz idare mahkemesine değil sosyal mahkemeye gider. Yanlış kola başvurmak süre kaybettirir. Mahkeme kademeleri

Türkiye’de kullanımda

Kararı veren mahkemenin adı ve kademesi çeviride aynen aktarılır; Türk mahkeme adlarıyla değiştirilmez, çünkü yapılar örtüşmez.

Kenar numarasıyla atıf

Alman kararlarına sayfayla değil kenar numarasıyla atıf yapılır. Rn. / Rz.

Federal mahkemeler

BGH (Bundesgerichtshof, Karlsruhe): hukuk ve ceza yargısının en üst mahkemesi; BAG (Bundesarbeitsgericht, Erfurt): iş yargısı; BSG (Bundessozialgericht, Kassel): sosyal yargı, emeklilik ve sigorta içtihadı Türk-Alman dosyaları için en önemli kaynak; BVerwG (Bundesverwaltungsgericht, Leipzig): idari yargı, oturum ve vatandaşlık içtihadı; BFH (Bundesfinanzhof, München): vergi yargısı; BVerfG (Bundesverfassungsgericht, Karlsruhe): anayasa mahkemesi, anayasa şikâyeti; BPatG (patent mahkemesi). Eyalet üst mahkemeleri: OLG (hukuk ve ceza), LAG (iş), LSG (sosyal), OVG ya da VGH (idari), FG (vergi, ilk ve tek derece). Kararlar mahkemelerin sitelerinde ücretsizdir ve dosya numarasıyla aranır; Avrupa Adalet Divanı (EuGH) kararları AB hukukuyla ilgili Türk-Alman dosyalarında (ortaklık hukuku) belirleyicidir.

Antetten okumak ve çeviri

Kararın ilk sayfasında mahkeme adı (“Sozialgericht Köln”, “Landessozialgericht Nordrhein-Westfalen”), bölüm (“12. Kammer”, “3. Senat”), dosya numarası, karar tarihi ve türü (“Urteil”, “Beschluss”, “Gerichtsbescheid”) yazar; “Im Namen des Volkes” (halk adına) ibaresi yalnız Urteil’de bulunur. “Kammer” ilk derece heyeti, “Senat” üst derece heyetidir. Çeviride mahkeme adı aynen bırakılır ve parantezde Türkçe karşılık ile şehir verilir; “Kammer” için “daire”, “Senat” için “daire (üst derece)” kullanılır ve “senato” yazılmaz. Karar türü ayırt edilerek çevrilir: “Urteil” için “karar (duruşmalı)”, “Beschluss” için “karar (duruşmasız)” ya da “ara karar”, “Gerichtsbescheid” için “mahkeme kararnamesi (duruşmasız nihai karar)”. Türk tenfiz mahkemesi, karar türünü ve mahkeme adını aslıyla ister.

Alman resmî dili kısaltmayla doludur ve bunların bir kısmı cümlenin kesinliğini değiştirir.

Dört sık kısaltma

Dikkat"Kural olarak" istisna demektir

i. d. R. geçen bir cümle, istisnaların var olduğunu söyler. "Kural olarak şu belge istenir" ifadesi "her zaman istenir" değildir — ve tersi de doğrudur: istisna sizin lehinize olabilir.

u. a. listeyi açık bırakır

"Diğerlerinin yanı sıra" ile başlayan bir belge listesi tam değildir; başka belgeler de istenebilir. Liste kapalı sanılırsa dosya eksik gider.

Çeviride

Kısaltmalar açılır ve çevrilir; atlandığında cümle olduğundan kesin görünür. ggf., bzw., u. U.

d.h. ve u.a. kullanımı

“d.h.” (das heißt, yani), önceki ifadeyi açıklar ve kararlarda çoğu zaman makamın kendi yorumunu getirir: “Der Lebensunterhalt ist nicht gesichert, d.h. das Einkommen liegt unter dem Bedarf” (geçim güvence altında değil, yani gelir ihtiyacın altında); itirazda, “d.h.” ile verilen açıklamanın kanunun tanımıyla örtüşüp örtüşmediği tartışılır. “u.a.” (unter anderem) listeyi açık bırakır ve “insbesondere” ile aynı ailedendir; “etc.”, “usw.” (und so weiter) ve “o.Ä.” (oder Ähnliches) de listeyi açık bırakır. “bspw.” (beispielsweise) ve “z.B.” örnek verir. “i.d.R.” kuralı ve istisnayı, “u.U.” (unter Umständen) olasılığı, “ggf.” koşulu, “ausnahmsweise” istisnayı gösterir. Bu kısaltmalar, cümlenin bağlayıcılık derecesini belirler.

Form açıklamalarında

Başvuru formlarının açıklama sayfalarında (Ausfüllhinweise) bu kısaltmalar yoğundur: “Tragen Sie i.d.R. Ihren Hauptwohnsitz ein; ggf. auch einen Zweitwohnsitz” (kural olarak ana konutunuzu yazın; gerekirse ikinci konutu da), “Einkünfte, d.h. Lohn, Rente, Miete u.a.” (gelirler, yani ücret, aylık, kira ve diğerleri). Türk başvuran, açıklama sayfasını çoğu zaman okumaz ve formu yanlış doldurur; formun çevirisinde açıklama sayfası da çevrilir ve kısaltmalar açılır. Türkçe form açıklamalarındaki “varsa”, “örneğin”, “vb.” aynı işlevi görür. Çeviride “i.d.R.” için “kural olarak”, “z.B.” için “örneğin”, “d.h.” için “yani”, “u.a.” için “diğerlerinin yanı sıra” kullanılır ve hiçbiri düşürülmez; çevirmen, formu doldurmaz ve alanlara bilgi eklemez, yalnız açıklamaları aktarır.

Bu ayrım, hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını belirlediği için Türk-Alman dosyalarında belirleyici.

İki kavram

• Wohnsitz — hukuki yerleşim yeri; iradeye ve kayda bağlıdır.
• Gewöhnlicher Aufenthalt — fiilî yaşam merkezi; nerede yaşadığınıza bakar, kayda değil.

ÖnemliNeden fark eder

Vergide hangi ülkenin vergilendireceği, aile hukukunda hangi mahkemenin yetkili olduğu ve sosyal güvenlikte hangi kurumun bakacağı çoğu zaman fiilî yaşam merkezine bağlanır. Yani Almanya’da adres kaydı kapatılmış olsa bile, fiilen orada yaşanıyorsa sonuç değişebilir — ya da tersi.

Türkiye’ye dönenler için

Dönüş sonrası vergi ve emeklilik dosyalarında bu iki kavram ayrı ayrı sorgulanır; adres kaydının kapatılması tek başına yeterli olmayabilir. Çifte vergilendirme · Yer bakımından yetki

Çeviride

İkisi ayrı karşılanır: "yerleşim yeri" ve "mutat mesken". İkisine birden "ikamet" demek, dosyanın en belirleyici ayrımını siler.

Çıkışın belgelenmesi

Fiilî ayrılışı gösteren kâğıt, tartışmada somut kanıttır. Çıkış teyit kâğıdı

Küçük kısaltmalar ama cümlenin kesinliğini değiştiriyorlar. Ve çeviride en sık düşürülen şeyler bunlar.

Üçü de koşul ekler

DikkatNeden önemli

"Belge ggf. istenir" cümlesi "belge istenir" diye çevrildiğinde, koşullu bir durum kesin hâle gelir. Tersi de olur: kesin bir yükümlülük "gerekirse" diye yumuşatılırsa kişi gereken şeyi yapmaz.

bzw. özellikle yanıltıcı

Bazen "veya", bazen "sırasıyla" anlamına gelir ve hangisi olduğu bağlamdan çıkar. İki seçenek sunulduğu sanılan yerde aslında eşleştirme yapılıyor olabilir.

Çeviride

Kısaltmalar açılır ve çevrilir; atlanmaz. Belirsizlik varsa köşeli parantezle belirtilir, yorumla giderilmez. Çevirmen neyi çevirmez

Benzerleri

i. d. R. (kural olarak), ggf. i. V. m. (gerekirse birlikte) gibi bileşik kullanımlar da görülür. i. V. m.

Alman idaresi dosyayı kendisi araştırır; ama bu, kişinin elini kolunu bağlayıp bekleyebileceği anlamına gelmez.

İki ilke birlikte işler

• Resen araştırma — makam olayı kendiliğinden araştırmakla yükümlüdür ve yalnız kişinin sunduğuyla yetinemez.
• Katkı yükümlülüğü — kişi de kendi alanındaki bilgileri bildirmek ve elindeki belgeleri sunmakla yükümlüdür.

DikkatYükümlülük yerine getirilmezse

Makam, eksik bilgiyle ve çoğu zaman kişinin aleyhine karar verebilir. Sosyal güvenlik dosyalarında ödeme durdurulabilir. “Belge gönderemedim, dosya bekler” varsayımı yanlıştır — dosya beklemez.

ÖnemliTürkiye’den yürütülen dosyalarda

Belge Türkiye’den geliyorsa apostil ve çeviri süreci haftalar alır. Makam belge isterken bir tarih verir; o tarihe yetişilemeyeceği anlaşıldığında süre uzatımı istemek, sessiz kalmaktan çok daha iyi sonuç verir. Talep yazılı yapılır ve dosya numarası belirtilir.

Sınırı

Yükümlülük sınırsız değildir: kişiden elde edemeyeceği bir belgeyi sunması beklenemez. Böyle bir durumda belgenin neden alınamadığının açıklanması gerekir. Dosya numarası