Kayıt dışı çalışma: kanun beş ayrı hâli sayıyor
Kavramlar
Kanun kayıt dışı çalışmayı tek bir fiil olarak değil, beş ayrı eksiklik hâli olarak tanımlar.
“Kayıt dışı çalışma” tek bir şey değil — beş ayrı eksiklik.
Beş hâl
Sosyal sigorta yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi · vergi yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi · sosyal yardım alırken bildirim yapılmaması · faaliyet bildiriminin yapılmamış olması · zanaat siciline kayıt yükümlülüğünün yerine getirilmemesi.
ÖnemliNeden bu ayrım önemli
Dördüncü ve beşinci bentler vergi ya da sigortayla ilgisizdir. Vergisini ödeyen, sigortasını yatıran bir işletme bile bildirimi eksikse bu kanunun kapsamına girer. Faaliyet bildirimi
DikkatZanaat kaydı en sık atlanan
Zanaat listesindeki bir işi kayıtsız yürütmek, kendi başına bu kapsama girer. Hangi işin zanaat olduğu güncel listeden okunur. Anlage A
Denetim tarafı
Denetimde işverenin bildirimi ile çalışanın kimlik taşıma yükümlülüğü karşılaştırılır. İşe başlama bildirimi
Kapsam dışı olanlar
Kanun, bazı işleri açıkça kapsam dışı bırakır: yakın akrabalar ve hayat arkadaşları arasındaki hizmetler, komşuluk yardımı, karşılıksız ya da düşük karşılıklı yardımlar ve kendi ihtiyacı için yapılan işler (kendi evini onarmak). Ölçüt, işin kazanç amacıyla ve sürekli yapılıp yapılmadığıdır. Türk ailelerinde sık görülen akrabaya yardım (dükkânda kasada durmak, inşaatta çalışmak) karşılıksızsa kapsam dışıdır; ama düzenli ve ücretliyse bildirim gerekir ve “akraba” savunması işlemez. Denetim, gümrüğün mali kontrol birimi (FKS) tarafından yapılır ve iş yerine habersiz girilir; çalışanlar kimlik ve iş bilgisi vermek zorundadır.
Yaptırımlar
İşveren için para cezası, ödenmemiş prim ve verginin gecikme zammıyla tahsili, ağır hâllerde prim kaçakçılığından ceza davası (StGB § 266a) ve kamu ihalelerinden yasaklama; çalışan için sosyal yardım alırken bildirimsiz çalışmışsa geri isteme ve ceza, oturum izni belirli işverene bağlıysa oturum sorunu. Türkiye’den gönderilen işçilerde bildirim ve asgari ücret ihlali, gönderen Türk firmasına da ceza doğurur ve firma Almanya’da yasaklanabilir. Denetim tutanağının çevirisi, Türk firmasının savunması için gerekir; savunma süresi kısadır ve tutanakta yazar. Çeviride “Schwarzarbeit” için “kayıt dışı çalışma” kullanılır, “kaçak işçilik” daha dar bir anlam taşır.