§ 307 BGB: içerik denetimi
Karşı tarafı aşırı dezavantajlı duruma sokan madde geçersiz olabilir. Şeffaflık da aranır.
Madde sözleşmeye girdi — ama geçerli mi?
Ne der
Dürüstlük kuralına aykırı biçimde aşırı dezavantaj yaratan koşullar geçersizdir; anlaşılır olmayan bir madde de bu kapsamda değerlendirilebilir.
ÖnemliŞeffaflık
Anlaşılmayan ve belirsiz bir madde, bu nedenle geçersiz sayılabilir. Belirsiz ifadeler
DikkatNerede sık tartışılır
Hak düşürücü süre maddeleri, rekabet yasakları ve ücret kalemleri. Hak düşürücü süre
Dâhil olma
Değerlendirmenin iki ölçütü
Kanun, aşırı dezavantajın hangi hâllerde varsayılacağını iki ölçütle gösterir: koşul, sapma gösterdiği kanuni düzenlemenin temel düşüncesiyle bağdaşmıyorsa ya da sözleşmenin niteliğinden doğan temel hak ve yükümlülükleri, sözleşmenin amacının gerçekleşmesini tehlikeye düşürecek biçimde sınırlıyorsa. Bunların yanında şeffaflık kuralı gelir: açık ve anlaşılır olmayan bir koşul da bu nedenle aşırı dezavantaj yaratıyor sayılabilir. Denetim, edimin kendisine ve fiyata değil, yan düzenlemelere uygulanır. Kanun ayrıca iki liste öngörür: biri her hâlde geçersiz sayılan koşulları, diğeri değerlendirmeye açık olanları sayar.
İş sözleşmelerindeki özel durum
İş sözleşmeleri de bu denetime tabidir ama iş hukukunun kendine özgü kuralları dikkate alınır. Uygulamada en çok tartışılan maddeler şunlardır: alacakların kısa sürede ileri sürülmesini öngören hak düşürücü süre kayıtları, rekabet yasağı ve cezai şart hükümleri, eğitim masraflarının geri ödenmesine ilişkin kayıtlar, prim ve ikramiyelerin geri alınmasını öngören maddeler. Bu kayıtlar çoğu zaman sürenin uzunluğu ve karşılıklılık bakımından denetlenir. Toplu iş sözleşmesi hükümleri ise bu denetimin dışında tutulur. Bir iş sözleşmesi çevrilirken bu maddeler atlanmaz, çünkü işten ayrılma sonrası dosyaların çoğu bunlar üzerinden yürür.