Verwaltungsakt: idari işlem

Alman idare hukukunun etrafında döndüğü kavram. Pratik önemi şu: elinizdeki kâğıt bu tanıma giriyorsa itiraz edilebilir, girmiyorsa edilemez.

Tanımın unsurları

• Bir makam tarafından yapılmış olması.
• Kamu hukuku alanında olması.
• Somut bir olayı düzenlemesi — genel bir kural koymaması.
• Dışa yönelik doğrudan hukuki sonuç doğurması.

Neler idari işlem değildir

Bilgi yazıları, ön görüşme tutanakları, kurum içi talimatlar ve basit hatırlatmalar bu tanıma girmez. Bunlara itiraz edilemez; çünkü ortada değiştirilecek bir hukuki sonuç yoktur.

ÖnemliNasıl ayırt edersiniz

En pratik ölçüt kâğıdın sonudur: itiraz açıklaması varsa makam bunu bir idari işlem saymış demektir. Ayrıca kâğıdın dilinde “wird abgelehnt”, “wird bewilligt”, “wird festgestellt” gibi hüküm kuran ifadeler bulunur.

Çeviri

Karşılık “idari işlem”dir. “İdari karar” da kullanılabilir ama kavramın kapsamı karardan geniştir: izin, ret, tespit ve emir de bu tanıma girer.

Türleri

Yükümlendirici işlem (belastender Verwaltungsakt): ret, geri isteme, sınır dışı, para cezası; lehe işlem (begünstigender): izin, ödeme kararı, tespit; sürekli etkili işlem (Dauerverwaltungsakt): aylık kararı, oturum izni; tespit edici işlem: derece kararı, vatandaşlık tespiti; genel düzenleme (Allgemeinverfügung): trafik işareti, belirli bir alandaki yasak, kişiye değil duruma yönelik. Ayrıca kısmi karar ve ön karar vardır. Tür, itiraz ve geri alma kurallarını belirler: lehe işlemin geri alınması güven korumasına tabidir, yükümlendirici işlem her zaman geri alınabilir; sürekli etkili işlem, koşul değişince değiştirilir. Kararın türü, kararda yazmaz; içeriğinden ve dayandığı maddeden okunur.

Türk idare hukukuyla karşılaştırma

Türk hukukundaki “idari işlem” kavramı aynı işlevi görür ve tanımı da yakındır; fark, itiraz yolundadır: Türk hukukunda çoğu işleme doğrudan idare mahkemesinde dava açılır ve zorunlu idari itiraz nadirdir, Alman hukukunda ise dava öncesi itiraz (Widerspruch) çoğu eyalette ve çoğu alanda zorunludur. Alman kararında “Bescheid” kelimesi geçiyorsa neredeyse her zaman idari işlemdir; “Mitteilung”, “Hinweis”, “Information” geçiyorsa değildir. Türkiye’ye sunulan Alman kararının çevirisinde kanun yolu bildirimi bölümü tam çevrilir, çünkü Türk makamı (mahkeme, tanıma) kararın kesinleşip kesinleşmediğini oradan değerlendirir; kesinleşme, itiraz süresinin geçmesiyle olur ve ayrı şerh yoktur. Çeviride “Verwaltungsakt” için “idari işlem”, “Bescheid” için “karar” kullanılır.