Lahey delil sözleşmesi (1970)
Bir ülkedeki mahkemenin diğer ülkede delil toplamasını düzenler. Doğrudan yazışma yerine kanal öngörür.
Mahkeme Türkiye'deki bir tanığı kendi başına dinleyemez.
Ne düzenler
Bir devletin yargı makamının, diğer devlette delil toplamasını belirli kanallar üzerinden mümkün kılar.
ÖnemliNeden yavaş
Talep merkezî makamlar üzerinden yürür; bu, dosyanın aylarca beklemesinin bilinen bir sebebidir.
DikkatBelgeler çevrilir
Talep ve ekleri, muhatap devletin dilinde onaylı çeviriyle gönderilir. Onay zinciri
Tebligat tarafı
İki ayrı yol
Sözleşme delil toplama için iki yol öngörür. Birincisi istinabe yoludur: talep eden mahkeme bir yazı düzenler, kendi merkezi makamı aracılığıyla diğer devletin merkezi makamına gönderir, o makam talebi yetkili mahkemeye iletir ve delil o mahkeme tarafından, kendi usulüne göre toplanır. İkincisi diplomatik ve konsolosluk görevlileri ile görevlendirilmiş kişiler eliyle delil toplamadır; bu yol daha dardır ve devletlerin beyanlarına bağlıdır, çoğu zaman yalnız gönderen devletin vatandaşları için ve zorlama olmaksızın mümkündür. Hangi yolun açık olduğu beyanlardan okunur.
Türkiye bağlantılı dosyalarda
Türkiye’de bulunan bir tanığın dinlenmesi ya da bir bilirkişi incelemesinin yaptırılması istendiğinde talep, merkezi makamlar üzerinden yürür ve Türk tarafında Adalet Bakanlığı ilgili mahkemeye iletir. Talep ve ekleri Türkçe çeviriyle gönderilir. Süreç aylar, bazen bir yılı aşar; bu, dosyanın beklemesinin bilinen sebeplerinden biridir. Pratik alternatif, delilin belge olarak sunulmasıdır: tanığın yazılı beyanı, noter huzurunda düzenlenmiş bir belge ya da Türk kurumlarından alınmış kayıtlar mahkemeye doğrudan sunulabilir ve çoğu dosyada süreyi belirgin biçimde kısaltır.