Ermessen: makamın takdir yetkisi

Her karar "evet ya da hayır" değildir; bazılarında makamın seçim alanı vardır.

İki tür hüküm

• Bağlı yetki — koşullar varsa makam karar vermek zorundadır.
• Takdir yetkisi — koşullar varsa makam verebilir; değerlendirme yapar.

ÖnemliTakdir sınırsız değildir

Takdir usulüne uygun kullanılmalıdır: ilgili tüm noktalar değerlendirilmeli, ilgisiz noktalar karışmamalı, sonuç orantılı olmalıdır. Bunlardan biri eksikse takdir hatası doğar.

İtirazda değer taşır

Takdir kararında "karar yanlış" demek yerine hangi noktanın değerlendirilmediğini göstermek daha etkilidir. İtiraz

Belgede nasıl anlaşılır

Gerekçede Ermessen geçiyorsa ya da "kural olarak" ifadesi varsa, seçim alanı kullanılmıştır. i.d.R.

Dosya inceleme

Hangi noktaların değerlendirildiği dosyada görülür. Dosyayı inceleme

Kanunda takdirin işaretleri

“kann”, “darf”, “ist berechtigt”, “nach pflichtgemäßem Ermessen” takdiri; “ist zu”, “muss”, “hat zu” bağlı yetkiyi gösterir. “soll” ara biçimdir: kural olarak yapılır, atipik durumda sapılabilir ve sapma gerekçelenir. Bazı maddelerde takdir yalnız sonuç için (verilecek mi), bazılarında içerik için (ne kadar süreyle, hangi koşullarla) tanınır. Karar gerekçesi hangi türün uygulandığını söylemeli; söylemiyorsa gerekçe eksiktir. Çeviride bu fiiller aynen ayırt edilir; hepsini “gerekir” diye çevirmek takdiri görünmez kılar.

Mahkeme denetimi

İdare mahkemesi takdir kararını yalnız hata bakımından denetler: takdir kullanılmış mı, sınırlar aşılmış mı, amaca uygun mu, ilgili olgular tartılmış mı. Mahkeme kendi takdirini makamın yerine koymaz; hata bulursa kararı kaldırır ve yeniden karar verilmesini ister. Takdirin sıfıra indiği istisnai durumda mahkeme makamı belirli karara mahkûm eder. Makam, dava sırasında takdir gerekçesini tamamlayabilir, ama yeni gerekçe eklemesi sınırlıdır. Bu yüzden itiraz aşamasında sunulan olgular belirleyicidir; dava aşamasında yeni olgu sunmak mümkün olsa da makam bunları tartmamış olduğu için etkisi azdır.