Arbeitszeugnis davranış formülü (Führungsformel)
Tuzak terimler
Davranış değerlendirmesinde kimin önce sayıldığı ve hangi sıfatın kullanıldığı dereceyi belirler.
İş belgesinin ikinci sabit kalıbı davranışla ilgilidir ve burada sıralama da anlam taşır.
Kalıbın yapısı
“Sein/Ihr Verhalten gegenüber [kim] war [sıfat].” — iki değişken vardır: kimlerin sayıldığı ve hangi sıfatın kullanıldığı.
Sıfat derecesi
| Sıfat | Karşılığı |
|---|---|
| stets vorbildlich | En yüksek |
| vorbildlich | İyi |
| einwandfrei | Orta |
| ohne Beanstandung | Yeterli |
Sıralama
Yerleşik sıra Vorgesetzte (üstler), Kollegen (iş arkadaşları), Kunden (müşteriler) biçimindedir. Üstlerin hiç sayılmaması ya da sıralamanın belirgin biçimde değişmesi, uygulamada dikkat çeken bir ayrıntı olarak okunur.
Çeviri
Sıra ve sıfat aynen korunur. “İyi ilişkiler kurdu” gibi serbest bir çeviri, belgedeki derece bilgisini tamamen siler.
Formülün hukuki dayanağı
İş belgesi, gerçeğe uygunluk ve iyi niyet ilkeleri arasında dengelenir (GewO § 109 Abs. 2: belge açık ve anlaşılır olmalı, gizli işaret ya da başka anlama gelen ifade içeremez); bu yasak, kodlu dili hukuken sorunlu kılar ama içtihat, yerleşik formülleri “gizli işaret” saymaz, çünkü anlamları genel olarak bilinir. İşçi, en az “yeterli” bir değerlendirme isteyebilir; daha iyisini talep ediyorsa ispat yükü ona geçer, işveren “yeterli”nin altında değerlendirme yapıyorsa ispat yükü işverendedir (federal iş mahkemesi içtihadı). Davranış formülünde kimlerin sayıldığı ve sıralama, içtihatta ayrıca tartışılmıştır: müşteriyle teması olmayan çalışanda müşterilerin sayılmaması normaldir, üstlerin hiç sayılmaması ise düzeltme talebine dayanak yapılabilir. Belge, zamanında (ayrılışta) ve kâğıt biçiminde verilir; düzeltme davası iş mahkemesinde açılır ve sözleşmedeki hak düşürücü süreye tabidir.
Türkçeye aktarımda kural
Formül kelimesi kelimesine çevrilir ve derece bilgisi çevirmen notunda tablo hâlinde verilir; “örnek teşkil etti”, “kusursuzdu”, “şikâyete yer vermedi” gibi karşılıklar Almanca ifadenin taşıdığı sıralamayı Türkçede göstermez ve bu yüzden Almanca cümle parantezde korunur. Türk çalışma belgesi (İş Kanunu md. 28) yalnız işin türünü ve süresini gösterir, değerlendirme içermez; Türk işveren ve Türk makam bu kodlu dili tanımaz ve olumlu sandığı bir cümle aslında orta derece olabilir, bu yüzden Türkiye’deki iş başvurusunda belgeyi sunan kişi kendi lehine ya da aleyhine yanılabilir. Denklik ve deneyim dosyalarında ise değerlendirme değil görev tanımı önemlidir ve o bölüm eksiksiz çevrilir. Çeviride “Führungsformel” için “davranış formülü”, “Verhalten gegenüber Vorgesetzten” için “üstlerine karşı davranışı”, “einwandfrei” için “kusursuz”, “stets vorbildlich” için “her zaman örnek” kullanılır ve sıralama değiştirilmez.