geltend machen ile beantragen

Biri hakkınızı hatırlatıyor, diğeri yeni bir kapı çalıyor.

Fark

• geltend machen — mevcut bir hakkı ileri sürmek; çoğu zaman hak düşürücü süreye tabi. Hak düşürücü süre
• beantragen — yeni bir karar istemek; başvuru tarihi hakkın başlangıcını belirleyebilir.

DikkatSözleşme metinlerinde

"… muss innerhalb von … geltend gemacht werden" cümlesi bir süre şartıdır; atlanırsa alacak düşer.

ÖnemliBaşvuru tarihi para demektir

Edim çoğu zaman başvuru ayından işler; geciken başvuru geçmişi kurtarmaz. Tarih ifadeleri

Çeviride

İki fiil ayrı karşılanır.

Sözleşmedeki süre şartları

İş sözleşmelerinin sonuna konan hak düşürücü süre maddesi (Ausschlussfristklausel) iki kademelidir: bütün karşılıklı alacaklar, muaccel olduktan sonra belirli süre içinde (kanunen en az üç ay, genel işlem şartları denetiminde daha kısası geçersiz) yazılı olarak ileri sürülmeli, karşı taraf reddederse ya da cevap vermezse yine belirli süre içinde dava açılmalıdır; süre kaçırılırsa alacak zamanaşımından önce düşer. 2016’dan beri asgari ücret alacağı bu maddelerle sınırlanamaz ve maddenin asgari ücreti hariç tutmayan sürümü tamamen geçersiz sayılabilir (federal iş mahkemesi içtihadı). Toplu sözleşmelerde de benzer süreler vardır ve bazen daha kısadır. Kira hukukunda yan gider hesabına itiraz için on iki ay, ayıp bildirimi için derhal; sigortada hasar bildirimi için poliçede yazan süre; taşımada teslim alma sırasında bildirim. Bu sürelerin ortak özelliği, makam kararına değil karşı tarafa yöneltilmesidir.

Türkiye’den alacak ileri sürmek

Almanya’dan ayrıldıktan sonra fark edilen ücret, fazla mesai ya da izin alacağı için ilk adım, eski işverene yazılı ve tarihli bir talep göndermektir; e-posta çoğu sözleşmede yazılı biçimi karşılar (metin biçimi yeterliyse) ama sözleşme ıslak imza istiyorsa posta gerekir ve gönderi kanıtı saklanır. Talep, tutarı ve dönemi belirtmelidir; “alacağım var” demek yetmez. Süre çoğu zaman aylarla sınırlı olduğundan Türkiye’ye döndükten sonra geçen zaman hakkı yakar ve iş mahkemesinde dava, Almanya’da avukatsız da açılabilir. Türk iş hukukunda zamanaşımı beş yıldır (İş Kanunu ek md. 3) ve sözleşmeyle kısaltılamaz; Alman sözleşmesindeki üç aylık süre Türk okuyucu için beklenmedik derecede kısadır ve çevirmen notu bunu belirtir. Çeviride “geltend machen” için “ileri sürmek (talep etmek)”, “Ausschlussfrist” için “hak düşürücü süre”, “fällig” için “muaccel”, “schriftlich geltend machen” için “yazılı olarak ileri sürmek”, “Klagefrist” için “dava süresi” kullanılır.